Kịch bản nào cho Mỹ Đức?

Mấy ngày qua, địa danh nóng nhất cả nước hẳn là Mỹ Đức.

Hà Nội đã kêu gọi thả những người bị bắt giữ.

Đến ngày hôm qua 15 người bị bắt giữ đã được thả tự do, 3 người tự trốn thoát.

Hai mươi người vẫn bị bắt giữ. Hà Nội tuyên bố sẵn sàng đối thoại với người dân Mỹ Đức.

Hẳn còn nhiều thông tin khác chi tiết hơn, tôi chỉ tóm lược thông tin chính thống.

Và nghĩ, kịch bản nào cho Mỹ Đức?

Vụ nổ súng hoa cải của gia đình ông Đoàn Văn Vươn năm 2012 khiến 4 công an và 2 người thuộc ngành quân đội bị thương, và kết quả là? Ông Vươn bị kết án tù 5 năm, cùng những người khác trong gia đình đều bị án tù hoặc cho hưởng án treo về tội giết người và/hoặc chống người thi hành công vụ.

Cũng năm 2012, việc cưỡng chế đất ở Văn Giang (Hưng Yên) bùng nổ, việc phản đối thu hồi đất trước đó đã kéo dài. Đến năm 2012 thì lên đến đỉnh điểm, khi nhân dân (Văn Giang) bị “đầu gấu” đánh, thậm chí còn có 2 nhà báo cũng bị “đầu gấu” đánh. Không hiểu nhân dân (chủ yếu là nông dân tay cày tay cuốc) đã gây thù chuốc oán gì với xã hội đen để bị đánh đập, đe dọa…

Kịch bản tương tự với KCN ở Cẩm Điền, Cẩm Giàng, Hải Dương, khi nhân dân bị “đầu gấu” đánh, bị xe bánh xích chèn lên…

Đứng lên hay không đứng lên, đấu tranh hay bằng lòng, kết quả có vẻ vẫn không đổi. Nhưng nếu tất cả cùng im lặng thì ai sẽ là người lên tiếng? Và đôi khi, việc lên tiếng không phải mong thay đổi được điều gì đó mà chỉ đơn giản là thể hiện quan điểm cá nhân, thể hiện sự phản đối. Người ta chẳng vẫn dạy từ trên ghế nhà trường là phải biết “phản tỉnh”, vâng. Một sự phản tỉnh rõ ràng đang diễn ra ở Mỹ Đức.

Có thể thấy trước kịch bản cho người dân Mỹ Đức. Nhưng cùng chờ xem!

 

 

 

Bức ảnh (ii)

2-4082-1491449810.jpg

Bức ảnh trên là một bức ảnh đẹp, nếu để minh họa cho một cuộc tình.

(Tôi chưa bao giờ thích giọng hát của cô ca sĩ kia, và không biết người đàn ông đang ôm cô ấy là ai cả. Họ diễn hay đời thực, tôi không quan tâm, chỉ xét một bức ảnh thì với tôi nó đẹp!)

Người đàn bà đầy vẻ tin cậy, thả lỏng mình trong vòng tay người đàn ông, còn người đàn ông thì vừa mạnh mẽ vừa đam mê, một tay ghì chặt lấy người đàn bà còn tay kia vẫn cần điếu thuốc. Mọi thứ chìm trong khao khát.

***

Hôm nọ, đọc lại một cuốn sách cũ của Trang Hạ, ngay trang đầu tiên chị viết đại khái là như mọi cuốn sách khác của mình, chị tự viết cho mình lời mở đầu/giới thiệu, bởi chị đã chọn sự cô đơn trên văn đàn.

Dũng cảm thì phải cô đơn. Nhưng may mắn là có lẽ chị chỉ cô đơn trên văn đàn, còn trong cuộc sống thì luôn có gia đình, chồng con ở bên.

Nhớ có lần nói đùa với đồng nghiệp khi được hỏi một nữ tác giả nào đó có tài năng hay không, đã trả lời rằng hãy dùng đàn ông để đo, mà đúng ra là sự ghen tị của họ. Nếu họ tẩy chay, không thu nạp thì chứng tỏ cô ta tài năng thật, còn nếu họ hăng hái viết lời giới thiệu rồi review khắp nơi thì cô ta… xinh đẹp!

Nhớ đến tập Những đống lửa trên vịnh Tây Tử của Trang Hạ, một tập không hẳn là truyện mà như truyện. Trong đó có những truyện tôi đã đọc từ hồi còn trang evan, thuở Internet chưa phổ biến như bây giờ, đã in ra cho bạn bè cùng đọc. Đến giờ, tôi vẫn nhớ những đoạn trong “Chỗ ngồi vắng người”, tả về cây đậu mưa, về chỗ ngồi vắng người, về vịnh Tây Tử…

Nếu viết lời giới thiệu cho tập truyện đó, tôi sẽ viết vài dòng, ngắn gọn như cách viết của chị, vốn kiệm lời và sâu.

Rằng, nếu bạn cầm cuốn sách này lên thì bạn đã chọn nỗi buồn.

Cuộc đời con người ta nếu đã có đắn đo giữa đi và ở, giữa nổi loạn và cam chịu thì sẽ chẳng thiếu nỗi buồn.

Nhưng đó là nỗi buồn đẹp. Vâng, trong cuốn sách này, không chỉ cây, hoa, người, cảnh đều đẹp, mà đến cả nỗi buồn, nỗi cô đơn cũng đẹp.

Bởi cuộc đời này bao giờ chẳng đẹp, miễn là ta sống.

 

Từ tồn liên đến triển lãm Cuntfaces

Từ thuở của Bùi Giáng thường xuyên gọi “tồn liên”, đến Bàn Tải Cân đặt tên cho nhân vật Tồn Như Liên đầy hoa mộng, đến nay thứ này đã trở thành một thứ văn hóa phi vật thể được áp dụng rộng khắp.

Mình không định viết bài để kêu gọi việc bảo tồn văn hóa này, vì ông Lê Diễn Đức đã có một bài rất hay ho về việc bảo tồn này rồi. Mình chỉ tán nhảm một tí về thứ văn hóa phi vật thể này thôi.

Vì từ trước đến nay, chưa khi nào một thứ văn hóa phi vật thể lại được bảo tồn sâu rộng đến vậy, bằng sự thực hành rộng khắp, trên mọi vùng miền và ở mọi đối tượng.

Đặc biệt, việc bảo tồn văn hóa vốn rất khó áp dụng ở giới trẻ, cụ thể là độ tuổi thanh và thiếu niên. Nhưng riêng trong văn hóa phi vật thể l này thì giới trẻ lại thực hành rất nhiều, tần suất dày đặc và lĩnh vực rộng khắp. Chưa bao giờ và không khi nào lại có thứ văn hóa phi vật thể cuốn hút giới trẻ đến vậy, từ nhà ra ngõ, chốn đông hay ít người, từ các bạn trai sáng láng đến những cậu vất vả trên công trường. Tóm gọn lại, đây đích thị là một văn hóa phi vật thể, đang bao trùm rộng khắp và đi sâu vào mọi ngõ ngách của đời sống.

Dễ dàng nghe thấy những đám thanh niên ngồi trò chuyện, câu phổ biến là “vãi l…”, đẹp vãi l mà xấu cũng vãi l luôn.

Thú vị là cả trong giới văn phòng cũng sử dụng phong phú, cô ở văn phòng mình thường nói thành, vãi lồng, các cô mang lồng đi chơi… đại khái thế.

Còn có cả một triển lãm Cuntfaces thì phải biết là thứ văn hóa phi vật thể này phát triển mạnh đến mức nào, biến thành cả nghệ thuật, được biểu thị bằng đường nét.

Còn có nhiều biến thể, mà một người bạn có vốn ngôn ngữ rất tốt vẫn hay mang ra kiểu cái lề gì thốn…

Để kết thúc sự vụ nhảm nhí này, kể lại chuyện hôm qua ra đầu ngõ thì gặp ông xe ôm đang kể chuyện oang oang, bảo từ ngày có bọn grab thì khách kém hẳn, rất chán đời, suốt sáng chỉ được có 2 khách, mà gặp khách thứ ba thì xe lại hỏng, sửa xong về nhà tưởng được vợ cho xơi cơm thì vợ (nó) lại đi vắng, ông thở dài kết luận, đúng là đen cái đèn nó cũng lôn.

P/s. Bài của ông Lê Diễn Đức ở đây: https://www.facebook.com/notes/l%C3%AA-di%E1%BB%85n-%C4%91%E1%BB%A9c/th%C6%B0-gi%C3%A3n-cu%E1%BB%91i-tu%E1%BA%A7n-b%E1%BA%A3o-t%E1%BB%93n-v%C4%83n-ho%C3%A1-l%E1%BB%93n/279239115428883/

 

 

Bức ảnh

JN11

Trong vô số những bức ảnh chụp John và Yoko, tôi thích nhất bức này.

Người đàn ông cười hạnh phúc trong lòng người đàn bà mình yêu. Tôi đoán thế.

Ảnh chỉ là ảnh, ta chỉ có thể đoán, tưởng tượng ra tất cả những điều đằng sau.

Giống như đời, có những người biểu diễn tốt, luôn thể hiện được những mặt tốt đẹp nhất của mình ra bên ngoài. Có những người biểu diễn tồi, lúc nào cũng sai nhịp, lỗi bước, không thể hiện được gì ngoài sự vụng về.

Tôi là một bức ảnh tồi, còn hơn cả sự vụng về, tôi luôn thể hiện ra ngoài những điều xấu xí, một cái tôi ác tâm, một cái tôi tàn nhẫn. Người đời vội sống, không bỏ thời gian ra tìm hiểu phía sau bức ảnh là gì, họ sẽ gạt những tấm xấu xí vào thùng rác. Điều này cũng hợp lý thôi, nếu là họ, tôi cũng thế.

Rốt cuộc, ai cần biết sẽ biết, ai không cần biết, vĩnh viễn sẽ không biết.

Tất cả, chỉ là cái vỏ. Cái vỏ.

Trong lòng thành phố (v)

Điều làm tôi ngạc nhiên ở khoảng trong thành phố này không phải là đám người tự coi mình là dân thành phố gốc tụ bạ nhau ở các quán nước mỗi chiều để tính lô đề, đám đàn bà hút thuốc phì phèo từ sáng sớm ở các quán nước hay cái văn hóa làng xóm vẫn còn nguyên ở đám chó mèo chạy lung tung và đi bậy khắp nơi…

Mà là những dãy nhà lụp xụp, những ngôi nhà trọ tồi tàn – với những “chiếc giường” được xây bằng gạch chồng lên nhau, mỗi “giường” là một ô có đủ chỗ ngủ, một chiếc hòm và những vật dụng cá nhân; mỗi ô chỉ bằng một chiếc giường trong ký túc xá, ẩm ướt, tồi tàn, còn tệ hơn cả trại tập trung của Hitler.

Mà là những người lao động ngoại tỉnh từ khắp nơi tụ lại, người bán hàng rong, công nhân, người mua đồng nát,… Mỗi sáng, những ông bà già đeo trước ngực cái giỏ đeo đủ thứ: bật lửa, bông tăm, tăm, dây đeo chìa khóa, gương, lược… bắt đầu ngày làm việc của mình từ 7 giờ; những người bán rau củ thì đi sớm hơn nhiều, lúc đó họ đã gánh hoặc chở những sọt rau về đến ngõ, bắt đầu phân loại và gánh tỏa vào khắp ngõ ngách phố phường.

Mà là những cuộc điện thoại đêm khuya, sau một ngày làm việc vất vả. Có một cậu tuần nào cũng gọi cho một cô (tôi đoán thế), bảo, biết thế cứ “cưới mẹ nó đi” chứ đợi đến lúc đủ tiền thì đến bao giờ. Có hôm, có cậu gọi cho mẹ (tôi đoán thế), bảo mẹ cố thu xếp tiền trả đáo hạn cho con, cuối tháng con gửi tiền về; chắc bà mẹ hỏi làm lụng ăn uống thế nào, cậu bảo, ăn thì no, khách ăn không hết thì tụi con đun lại rồi ăn cho đỡ phí, việc thì từ 6 giờ sáng tới 10 giờ đêm, nhưng cũng không mệt quá đâu. Có đêm, có người mẹ nói chuyện điện thoại với con (không rõ gái hay trai), bảo sao không gọi cho mẹ ngay, mẹ nhớ quá, không biết cách nào gọi được; mẹ xuống Hà Nội rồi, đi rửa bát ở nhà hàng, ăn uống thì thoải mái, con không phải lo…

Tất cả những cuộc đời ấy, những mưu sinh ấy khiến những nghĩ ngợi của tôi thật nhàm tẻ.

Đấy chính là hơi thở của đời sống sôi sục buộc người ta phải bước cho dù đã mệt nhoài.

Đấy là sự sống, sự sống còn…

Đỉnh đèo ngập nắng

Chẳng phải như ta vẫn thường nói, tài năng cũng như nhan sắc hay tuổi trẻ, chỉ một thuở nở rộ, tưng bừng. Như đỉnh cao sáng tạo, như cái đẹp độ thanh xuân, như lúc sung sức thời trai trẻ của đời người. Mùa hạ một thuở, nắng lúc nào cũng chan hòa.

Trên đỉnh đèo nắng vẫn còn rực rỡ, mà ta đã ở dưới chân đèo.

Một cõi điên rực rỡ

Vâng. Đấy là cõi Bùi Giáng. Và cũng là chữ của ông, như trong tiểu sử tự thuật tự ông viết:

“1969: bắt đầu điên rực rỡ”.

Để chu du trong cõi Bùi Giáng, có thể người ta không chỉ mất thời gian bằng một đời người. Để viết về thơ ông/ông cũng khó viết trong mấy dòng cho đủ. Nhưng hôm nay mượn chính cách của ông khi viết về những người khác, đôi khi chỉ vài dòng. Nghĩ lại thì dài ngắn đáng kể gì, viết cái gì mới là đáng kể.

Bởi ngắn ngủi không có nghĩa là không trọn vẹn. Mà dài dòng đâu phải đã là tận hết. Và dù có không trọn vẹn thì cũng không phải là đã hết. Bởi còn có nối dài, còn có cộng thêm, còn có nhiều lời sau này nữa.

Những điều không nói ra chẳng phải là những điều đáng tiếc hay sao?

***

Về con người Bùi Giáng, con người bản thể, con người vật chất thông thường, chỉ có một câu hỏi: Bùi Giáng có điên không?

Thanh Tâm Tuyền nói, “Bùi Giáng không điên. Ông là một nhà thơ sáng suốt, cực kỳ.”

Yên Cơ viết, “… tất cả những ‘cơn điên’ ấy của Bùi Giáng chứng minh sự sáng suốt Bùi Giáng không điên. Không điên vì ông chỉ đẩy đến cùng trạng thái hiện sinh, chứng nghiệm ý thức trần trụi về bản thể…”

Còn Bùi Giáng bảo, “Hãy để yên cho tôi điên tôi dại.”

Còn ta bảo, với những kẻ phàm trần, những kẻ tự nhận mình là tỉnh, thì Bùi Giáng điên quá đi rồi. Điên bởi muốn mọi thứ trong đời phải tận cùng, tận hiện, phải phá tung rào dậu, tường ngăn, để được nói, được cười, được làm những gì mà “con người xã hội” bảo rằng ta không thể.

Và bởi cái điên ấy, Bùi Giáng đã mở ra một cõi thơ “bát ngát”.

***

Còn thơ của Bùi Giáng thì sao?

Bùi Giáng bảo, “Đừng có bàn đến thơ tôi.”

Thanh Tâm Tuyền đã tóm gọn lại trong một câu thôi, “Chúng ta hãy chịu chói lọi trong tan nát giữa trận đồ của Bùi Giáng.”

Bùi Giáng tự cho thơ mình là “chuồn chuồn châu chấu”, “bay nhẹ vi vu quả có đúng như là phận mỏng cánh chuồn.”

Yên Cơ đã nhận xét rất tinh tế rằng, “Bùi Giáng có những câu thơ rất cao, rất tĩnh, rất sâu, thanh thản, gợi đến hư vô trong một không gian lãng mạn trữ tình, ít thấy xuất hiện trong thơ Việt.”

Nhưng cũng chính Yên Cơ bảo, “… bi kịch của Bùi Giáng là ông lặp lại mình. Trong gần nửa thế kỷ làm thơ, Bùi Giáng để lại hàng ngàn bài, có những câu thơ tuyệt hay, nhưng chính sự lặp lại những khám phá ngôn ngữ buổi đầu khiến thơ ông trở thành khuôn sáo, về mặt từ ngữ cũng như tư tưởng.”

Ta không định trần tình cho Bùi Giáng, ông không cần bất cứ lời trần tình nào, cũng chẳng cần ai phải đứng ra bảo ông đang định nói này hay nọ; chỉ mượn ý của Thanh Tâm Tuyền nói đại ý, thơ của Bùi Giáng không phải là nhiều bài, mà chỉ là một bài dài ngắt ra thành nhiều đoạn mà thôi. Nói như thế, chẳng phải như G. Marquez cũng từng nói đại loại, mỗi nhà văn chỉ viết một cuốn tiểu thuyết trong đời… Bùi Giáng cũng thế, chỉ viết một bài, nên nửa thế kỷ làm thơ, vẫn những ngôn ngữ ấy, vẫn tư tưởng ấy, một sự nhất quán đến thấu suốt đấy chứ.

Mà ta bảo, nói Bùi Giáng làm thơ có thể cũng đã phản ánh sai cái sự thật của ngôn từ Bùi Giáng bung ra, bởi Bùi Giáng  bảo, “Thơ là cái gì không thể bàn tới, không thể dịch, diễn gì được. Người ta có thể diễn tả một trận mưa rào bằng lời thơ. Thì có lẽ muốn diễn tả một bài thơ, người ta chỉ có thể phát động một  trận mưa rào, một cơn gió thu…” Nên có lẽ,  Bùi  Giáng chỉ đang giữ lại cho riêng mình những khoảnh khắc thời gian, những gái đẹp, những gió, những mưa…

Em về giũ áo mù sa

Trút quần phong nhụy cho tà huy bay

***

Bùi Giáng bảo, “Sự ngu si đã tràn lan khắp chốn, thì kẻ hiểu thơ đành phải tuân theo khắp chốn để mở trận ngu si.”

Ta chưa hiểu thơ để mở trận ngu si, nhưng trước mùa xuân này, đúng mùa xuân này, đọc lại Bùi Giáng, thấy Bùi Giáng đã tung ra cả mưa, gió, cả chớp bể lẫn mưa nguồn trong thơ, gói gọn cả khổ đau, vui sướng, mà thậm chí cả đời người chỉ trong hai câu thơ thôi, mà có lẽ ngoài ông ra chẳng ai làm được:

Xin chào nhau giữa con đường

Mùa xuân phía trước, miên trường phía sau.

+ Toàn bộ thơ trong bài là của Bùi Giáng;

+ Trích dẫn các bình luận của Thanh Tâm Tuyền, Yên Cơ, và lời/thơ của Bùi Giáng từ tập Đười ươi chân kinh, Nhã Nam, 2012.