Hôm nay tình cờ đọc mẩu tin đập vào mắt, rằng có người ngồi trong xe taxi còn bị thanh sắt rơi xuyên qua xe gây tử vong… Không, mình không định ta thán về sự chểnh mảng của những người có trách nhiệm, hay sự coi thường độ an toàn của người Việt, chỉ cảm thấy đau đớn.

Cảm giác thật rõ ràng, nỗi đau của những người trong cuộc, chỉ trong một tích tắc thôi đã mất đi người yêu dấu, rằng với những người vô sự ngoài kia thì người đó chẳng là gì, nhưng với mình thì đó là cả bầu trời, là tất cả những ao ước, yêu thương, khao khát…

Nên đôi khi nhìn vào gương mặt những người xung quanh, cảm thấy sự vô cảm, lạnh lẽo từ họ, tự nghĩ, không, họ không thể hiểu nỗi đau ấy, nỗi đau có thể cầm được trên tay, rằng khi người yêu dấu không còn bên ta nữa…

Advertisements

Ngôi nhà mơ ước

a1cfb3043ff857503354fc319ca99fd0

Khi dần lớn lên, dần hiểu được giá trị tự do, dần thèm muốn không gian riêng tư, tôi hiểu vì sao người ta khao khát ngôi nhà mà người ta vẫn gọi là ngôi nhà mơ ước.

Những ngôi nhà cây, những ngôi nhà giữa rừng, những ngôi nhà trên triền núi, những ngôi nhà ngay cạnh biển… Nhưng điều căn cốt là ngôi nhà ấy của riêng mình.

Ở đây, việc có không gian riêng tư đã là điều xa xỉ, nên tôi không có ước mơ về những ngôi nhà ấy, chỉ cần một không gian của riêng mình, ở đấy có thể làm mọi điều mình thích: bày biện, nấu nướng, hoặc đơn giản là nằm ườn.

Ở đây, quen một nếp sống mà người ta đề cao ấy là truyền thống, người ta thích tụ tập, đông đúc, đôi khi, người ta không biết tôn trọng riêng tư, người ta có thể xộc vào không gian riêng của người khác, người ta có thể phá vỡ sự yên tĩnh hay nề nếp của người khác mà không cảm thấy vấn đề gì.

Và ngôi nhà là một thứ tài sản giá trị để khoe khoang, người ta không nghĩ đến đó là không gian riêng để tận hưởng mọi thứ mà bình thường mình đã không được hưởng, để hành xử tự do mà bình thường đã phải kìm giữ, gọt rũa… Người ta xây những ngôi nhà to có thể ở đến năm thế hệ, trên mảnh đất đủ chia cho cả chục gia đình. Người ta đắp điếm đủ thứ kỳ hoa dị thảo, những đồ trang trí Á-Âu… Ngôi nhà lẽ ra để sống mà nhiều khi đã trở thành nơi tống táng, yên nghỉ nghìn năm.

Trở lại với ngôi nhà tôi mơ ước, tôi nghĩ đến mảnh vườn xanh, đến những cây cối, hoa lá, đến không gian nhỏ gọn ấm cúng… Thật là viễn cảnh xa xôi.

Đôi điều về tuổi trẻ

Lâu lắm rồi mới nghĩ đến… tuổi trẻ.

Khi người ta còn trẻ, người ta không có thời gian nghĩ tới nó. Người ta mải sống, mải vui, mải điên cuồng dại dột. Mỗi một “sống”, một “vui”, một “điên cuồng dại dột” ấy chính là tuổi trẻ, mà vạn lời cũng không thể thay được.

Khi người ta không còn trẻ nữa, người ta nghĩ tới nó, đầy sợ hãi, âu lo vì nó đã qua rồi; trong cái ý thức rất “trưởng thành”, người ta nghĩ chẳng lấy lại được nữa, chi bằng tảng lờ nó đi là hơn.

Hôm nay nghĩ đến tuổi trẻ, vì tự thấy mình đã cũ quá rồi, khi trong ý thức không có gì tươi mới, thì đúng là tôi đã cũ, đã già đắng chát ra rồi. Nghĩ đến tuổi trẻ, bởi câu hỏi, nếu đại diện cho tuổi trẻ thì sẽ là ai, gương mặt nào? Để cho tuổi trẻ muôn đời nhìn vào đó?

Tuổi trẻ là Francoise Sagan chăng? Khi “18 tuổi đã biết đến vinh quang” trong chưa đến 200 trang giấy. Mình vẫn ước giá mình biết đến Sagan sớm hơn? Để làm gì ư? Không, không phải là nguồn hứng để truyền nổi loạn, đơn giản là sẽ có những ý niệm rõ hơn về cuộc đời, về cách sống, rằng sẽ sống cho tận nhất (chứ không phải là đốt cho kiệt hết!) Và vẫn giữ nguyên ngọn lửa cuồng nhiệt mà có lẽ đến cả tuổi trẻ cũng không có được ấy, cho đến tận cuối đời!

Hay là Harper Lee? Giữ im lặng thay vì là kẻ khờ như lời bà nói. Nhưng có lẽ bà là kẻ khờ kinh niên, với 55 năm để cho ra đời Go set a watchman sau cuốn tiểu thuyết đầu tay thành công rực rỡ, cái cô gái đã trưởng thành ấy vẫn là cô bé ngây thơ của 55 năm trước, vẫn kỳ vọng vào lý tưởng, vào tình yêu đích thực (rằng phải đúng người và đúng thời điểm, mà cái người đúng kia đã chạy tận nơi nào rồi?) Và tôi nghĩ, con người này mãi mãi vẫn là một cô bé, một tuổi trẻ trong trẻo và đầy lý tưởng.

Hay là Nguyễn Thị Hoàng, cũng một vinh quang đến sớm, kèm theo vô vàn những rắc rối của thời cuộc gán vào văn chương. Với tôi, đấy là một tuổi trẻ đầy phá phách, đứng trước hoàn cảnh của lịch sử, tuổi trẻ ấy chỉ biết làm những gì trong bản năng, bởi kinh nghiệm (thậm chí của cả những người trăm tuổi) cũng không dạy cho người ta làm gì trong bối cảnh đó. Cũng là một tuổi trẻ muốn bứt phá, muốn tựu thành gì đó, ngoài khát vọng tình yêu lớn, tình yêu thực (mà rốt cuộc chỉ gặp dục vọng) như sau đó nửa thế kỷ!

Hay Vệ Tuệ, một tuổi trẻ tưởng như đầy mâu thuẫn, giữa những đường ranh giữa đạo đức thông thường và sự phá cách, giữa khát vọng sống một cuộc sống vật chất no đủ với con người lý tưởng thường gắn với khổ hạnh. Như chính Vệ Tuệ đã bộc bạch, “tôi yêu quý mọi sự vật thời thượng và tiên phong”, và “có lúc tôi cũng nghe dạ khúc của Mozart và ca kịch Ý”… Đấy là mâu thuẫn lớn nhất thế hệ chúng tôi phải giải cho ra chăng? Nhưng rốt cuộc chúng tôi cũng không giải nổi, thế hệ sau chúng tôi cũng không, và thế hệ sau nữa cũng chưa?

***

Tất cả những gương mặt ấy tôi nghĩ đều xứng đáng là đại diện của tuổi trẻ, ngoài những đau khổ cá nhân (hay chính những đau khổ của họ là đau khổ chung của cả một thế hệ) họ ôm những khát vọng, hoài bão, tình yêu, tham vọng hay cả dục vọng của tuổi trẻ muôn đời.

Có lẽ tôi đã thiên lệch khi chỉ chọn những gương mặt phụ nữ ư? Thực ra thì không cố tình, hoàn toàn ngẫu nhiên, những gương mặt hiện lên trong tôi là họ.

Và để góp vào những gương mặt đại diện tuổi trẻ ấy của tôi, không phải để cho cân xứng, hài hòa, hay gì hết, không lý do, đơn giản là tôi cảm thấy như vậy (vì đây là suy nghĩ của tôi kia mà) thì đó là Nguyễn Hải Nhật Huy (cho Tôi ngồi đây chờ cơn bão tới), có thể nhiều người còn chưa biết “nó” là cái gì.

Vâng, thì “nó” là một đại diện cho tuổi trẻ, tôi nghĩ vậy, “nó” không phải là sự nắm bắt được hơi hướng của thời cuộc, mà “nó” chính là thời đại, “nó” chính là hơi thở ấy. Của tuổi trẻ đảo điên giữa cuộc đời đầy biến động, cám dỗ, điên rồ, suy đồi, tàn bạo, tham lam này. Một tuổi trẻ nghiêng ngả giữa nổi loạn và kìm giữ, được nuôi dạy bởi một quá khứ nghèo khổ và hạn chế, quá khứ ấy áp đặt lên hiện tại một thứ giá trị lỗi thời, tuy nhiên lại chiều chuộng hiện tại ấy hết sức có thể, bằng một thứ tâm lý bệnh hoạn, đầy cảm tính rằng phải cho nó những thứ mà đời mình không được hưởng, đi kèm với đó là tham vọng điên rồ đặt lên nó rằng phải đạt được những thứ mình không đạt được.

Vâng, tuổi trẻ giờ đang vùng vẫy trong đó, giữa cam chịu và nổi loạn, và việc người ta bứt lên hay chôn vùi trong đó lại bị quyết định bởi những điều hoàn toàn khác. Rằng, người ta có can đảm hay không? Có lẽ, tuổi trẻ muôn đời, trải từ Sagan qua tới Nhật Huy, luôn cần lòng can đảm, rằng phải có dũng khí, dập tắt những đám cháy nhỏ để nuôi dưỡng ngọn lửa duy nhất trong trái tim mình. Lúc nào cũng vậy.

Một mầm cây

Francoise Sagan từng nói rằng, “The questions I would have liked to ask people were: ‘Are you in love?’, ‘What are you reading?’ ”

Mình cũng thế, mình gặp người mới chỉ muốn hỏi người ta hai câu ấy thôi, nhưng thường kìm lại được. Vì ở đây, người ta chẳng đọc, nếu hỏi, trong vòng ba tháng qua, anh/chị có mua cuốn sách nào không (trừ sách giáo khoa, và sách cho trẻ con), câu trả lời thường là không. Thậm chí, cả đến sáu tháng, một năm.

Hỏi về sách đã là một sự lạc loài, kỳ lạ thật, tôi nói sách, mà nhiều người vẫn cứ nhầm là sách chỉ có loại tiểu thuyết này nọ, người ta bảo, tôi giờ vẫn còn đọc sách ư, sao mà mơ mộng thế. Người ta không biết ngoài văn chương còn có lịch sử, văn hóa, kinh tế, chính trị, địa lý, triết học, tâm lý, thời trang, thậm chí cả việc nhà, trông con/chăm con… Tất nhiên, tôi sẽ liệt đây vào nửa buồn của thế giới, nhưng nửa buồn ở đây chiếm rất nhiều. Thảo bảo, người Việt giờ chỉ chúi đầu vào FB, xem hài nhảm, so giá hàng (chưa hẳn đã mua), tán nhảm về thế sự…

Hỏi về tình yêu thì còn bị coi là điên rồ nữa, điên rồ vô tận. Vì người ta coi tình yêu là thứ gì đó xa lạ, ẩm ương. Việc kết đôi là để duy trì nòi giống (cái giống loài ích kỷ, vô tâm, tham lam, tàn bạo ấy), để đàn ông yên tâm có người nối dõi tông đường, đàn bà yên tâm có người sánh vai trên FB. Có lần bảo Thảo, đàn ông Việt luôn muốn kiếm một cô ngoan hiền, đảm đang, để lo cho hậu phương chắc chắn, để mình đi chinh chiến khắp nơi, đấy là chiều chiều uống beer chém gió, tán nhảm; tâm sự chuyện trò thì có bạn nhậu rồi (vợ biết gì mà nói), làm tình thì có gái điếm; vợ chỉ là vợ thôi!

Người ta không có nhu cầu kết đôi là vì nhất định phải sống cùng với người ấy, để tạo dựng cuộc sống này, để chia sẻ cuộc sống này, tình yêu này, để nói với nhau mọi điều cho dù nhảm nhí. Người ta yêu nhau kinh khủng, lấy nhau quyết liệt mà khi không có con người ta bảo, bỏ thôi, kiếm người khác còn đẻ con nối dõi tông đường. Thế thì tình yêu khi xưa ở đâu?

Một sự lười biếng vô tận, khi còn trẻ khỏe người ta chẳng tu dưỡng, rèn luyện về thể chất hay tinh thần, đến lúc già mới đi tập thể dục thể thao, và di dưỡng tinh thần là xem ti vi và đọc tin trên smartphone. Kể ra lối sống này cũng hay, bởi nó không làm cho người ta lao tâm khổ tứ, nó không dày vò người ta khi đọc về những cuộc thanh trừng trong bộ máy cầm quyền, rằng đó chỉ là một cuộc đấu đá, không phải công lý. Và khiến có ngày người ta người ta buồn biết mấy, vì xã hội sẽ đi về đâu, khi công lý không còn nữa?

Và người ta cũng không thấy bải hoải cô đơn, bởi tình yêu dường như mất đi rồi, cái mong ước đi cùng với người tâm đầu ý hợp, đơn giản là đóng đinh để treo lên bức chân dung của Puskin đã cũ, là căng cái dây phơi để mắc lên những áo những quần, là làm cái giàn tre nho nhỏ để ngọn mướp leo lên cho hoa mướp nở vàng…

Người ta bảo cuộc cách mạng công nghệ đã khiến cho con người được giao tiếp với nhau qua nhiều kênh, đa phương tiện. Nhưng mình chỉ thấy những cuộc đời giống hệt nhau, chỉ một mặt và đơn sắc… Nhưng có thể đấy là cuộc sống của người khác, còn mình, hãy cứ trồng một mầm cây.

Thứ Sáu (không phải) ngày 13

Hôm nay lúc dừng xe chờ đèn đỏ, ngay trước hàng phở, lại ngửi thấy toàn mùi băng phiến. Nghĩ bụng, giờ mà lại bảo con mẹ chủ hàng phở là phở của mùi băng phiến, chắc con mẹ sẽ cho một bài ca hết hồn.

(Mà tại sao giờ các hàng ăn nổi tiếng, danh tiếng, tăm tiếng này nọ… lại toàn những cô cậu trẻ măng ngồi bếp, còn những bà béo hoặc ông béo lẽ ra ngồi ở đấy thì lại đứng thu tiền, mẫu chung là có một cái túi đeo ngang hông hoặc đeo vai, đựng đầy tiền, tay béo múp míp, lấy tiền của khách nhanh thoăn thoắt! Chỉ có hàng bún móng giò của bà béo môi dầy trên Ngô Sĩ Liên là vẫn bà ấy ngồi bếp, mặt hoằm hoằm, giờ không được mắng mỏ khách hàng nữa thì mặt như cái thớt nghiến!)

Trước cửa hàng phở có một chị tóc vàng sậm môi đỏ chót đứng đợi lấy xe, trông dáng rất trẻ trung, đi giày thể thao, nhún nha nhún nhảy. Những chị này có thể là khách hàng trung thành của một trung tâm thể thao Fitness nào ấy, tập điên cuồng từ 4 giờ chiều đến tận 7 giờ tối. Hoan hô tinh thần thể dục!

Đối diện hàng phở bên kia đường chính là dòng Tô Lịch trứ danh, nước đen kịt và bốc mùi nghìn đời. Bọn Tây bảo sao tụi mày có thể ăn sáng bên cạnh dòng sông này? Sao lại chỉ có ăn sáng? Tụi tao ăn sáng, uống cà phê, tỏ tình, hôn nhau, chửi nhau, chụp hình selfie, mưu sinh kiếm sống, tất tật đều bên cái dòng sông ấy đấy chứ!

Ngay trên cầu bắc qua sông là tấm biển to đùng quảng cáo spa, dầu gội, rằng tóc em đẹp tuyệt vời, thơm tuyệt vời… Lại nhớ đến V bảo, tại sao mấy năm nay ngoài bắc các cô nổi nổi một tí đều cắt tóc ngắn đi, để làm gì chứ, trông không còn tí nữ tính nào. Cái chàng trai 8x cận 9x ấy, quan điểm hiện đại thế mà rốt cuộc vẫn đánh giá con người qua chiều dài mái tóc! Kỳ lạ nhỉ, rốt cuộc vẫn thích một cô dịu dàng, ngoan ngoãn, nhưng mình biết, có những cô tóc dài tha thướt mà vụng thối vụng nát, còn có cô đầu ba phân nữ tính như thường. Nhưng người ta chả tin, người ta chỉ thích cái vỏ. Có lẽ, nếu có thể mình cũng sẽ soạn cho cái bao bì oách vào, giống hệt người luôn!

Hết 90 giây chờ đèn, còi bấm bim bim, thôi, đạp xe nào, đạp xe đi!

Đã thấy trong mình không khí của mùa thu…

Vâng, thơ Evtushenko – con người tài năng đầy dị nghị ấy, kẻ tin vào sức mạnh thi ca tới mức tưởng thi sĩ là đấng cứu thế ấy, người đã cuồng nhiệt bảo vệ nước Nga Xô Viết rốt cuộc lại sống nửa cuộc đời đến lúc chết đi ở Mỹ. Một khoảng tối mà hình như ít người động chạm đến, người ta bảo thơ ông vẫn được yêu quý ở nước Nga, nhưng có thể không, tất cả chỉ là đồn đại.

Mỗi khi mùa thu mình lại nhớ đến bài thơ này, rằng “Nếu như tôi quẫy lộn đôi khi/Cũng chỉ như cây trút mình cho lá rụng/Những ý nghĩ thoảng qua dịu dàng buồn bã/Rằng việc chính của đời đâu chỉ mỗi rung cây…”

Cũng như hôm nay, cái ý nghĩ rằng cuộc đời này quá nhàm tẻ, quá chán chường, rằng gương mặt ta đã mòn như tay nắm cửa một chốn công cộng, đến chính ta còn không muốn nhìn; và còn đáng buồn hơn là những suy nghĩ, còn cũ mòn hơn thế. Một sự lụi tàn.

Vẫn biết đời người là như thế, vừa sống là vừa chết, như cây nến, đến lúc cuối sẽ leo lét rồi lụi tàn, nhưng thực tại này quá phũ phàng, quá cay nghiệt. Làm sao ta có thể sống thế này đến chết?

Nhưng thậm chí đến giờ quẫy lộn cũng chẳng làm cho lá rụng. Đời sống thực ảm đạm như mặt ao tù. Muốn bỏ đi, muốn nhảy khỏi cái vùng an toàn để lao vào chốn nào đó khác, không hẳn là hiểm nguy thử thách, đơn giản là KHÁC!

Nhớ đến cái cảm giác thèm thuồng khi nghe tiếng xe máy rú lên, nghĩ một cách buồn bã rằng sẽ chẳng có cơ hội nào cho mình nữa, sẽ chẳng có ai cho mình ngồi vắt vẻo đằng sau cái cỗ máy gầm sảng khoái ấy mà lao đi vun vút.

Cơ hội duy nhất là CHÍNH MÌNH. Chính ta sẽ cho ta cơ hội ấy.

@ ảnh Francoise Sagan (mình thích bức này).

11385239_1

Đơn độc và tự do

Khi còn trẻ tôi không nghĩ mình có thể chạy bộ, tôi không nghĩ đó là một môn thể thao, tôi coi đó là một hành động, gần với một sự đuổi bắt, truy tìm hoặc trốn chạy; cả ba điều này đều không phải hành động mà tôi thích thú.

Tôi bắt đầu chạy từ cảm giác phải lòng những con đường, đúng hơn là những khoanh đường, ngon lành như miếng bánh, mà nếu không chạm tận chân thì tôi sẽ nghĩ là mình chưa tới.

Và khi chạm bước vào con đường, cái cảm giác được nếm trải thật sự khoảnh khắc ở nơi đó, ở chỗ đó, và chính thời khắc đó, đã khiến tôi hiểu cảm giác của người chạy bộ đường dài, bền bỉ và đơn độc và tự do.

Khi còn trẻ, ta không có mấy thời gian để một mình, cũng chưa có mấy nhu cầu một mình; tuổi trẻ rồ dại muốn đông đúc, bầy đàn hơn. Khi lớn dần lên ta hiểu cái giá của cô đơn, ấy là tự do tuyệt đối. Dù nỗi cô đơn ấy có lúc làm cho ta bủn rủn.

Trong một khoảnh khắc bất ngờ, ý nghĩ bao trùm, tràn lấp rằng, những đứa trẻ đang lớn lên và sẽ rời xa; những con người ngày một xa xôi và cách biệt. Mỗi người đều có một cuộc đời và mối lo riêng của họ. Thứ chung duy nhất chỉ là tấn tuồng này.

Thực ra không phải nỗi cô đơn làm ta buốt giá đến bủn rủn, mà chính là ý thức vụt qua trong khoảnh khắc đã khiến ta thấy rõ vị trí của mình, rõ bi kịch của mình còn lại sau cả tấn tuồng kia.

Khi đã duy trì bất cứ mối quan hệ nào là đã không còn tự do. Sự ràng buộc khiến người ta tự có ý thức san sẻ, từ thời gian đến hành động, đều phải vì người khác mà điều chỉnh ít nhiều. Không thể nào vừa tự do tùy hứng hành động lại vừa đảm bảo mối quan hệ vẹn tròn với người khác.

Rốt cuộc người ta chỉ có thể cô đơn mới có thể có tự do. Hôm nay tôi chọn cô đơn, chọn tự do tuyệt đối.