Những kỷ niệm về mặt trời đang tắt…

Hôm trước đọc trên blog Nhị Linh, có bài nói về thơ, về Maiakovski, và Marina Tsvetaivea (qua sách của Linda Lê). Thấy mừng, vì vẫn còn người quan tâm đến thơ, hẳn là còn đọc thơ.

Thuở ấy, người ta tuyên truyền về Maiakovski như một chiến sĩ cách mạng, nhưng người ta không nói về cái chết của ông. Hình như thuở ấy, tự sát đã luôn là một từ xấu, người ta không nói đến, người ta sợ, một ảnh hưởng tiêu cực chăng. Chưa kể đến mưu sát và ám sát, còn kinh khủng hơn, nhất là từ những người đồng chí…

Và trong đó cũng nhắc đến Anna Akhmatova, người mà mình nhớ nhất với những lời thơ “Tim chẳng thể ép vào tim được…” và “Bông hoa hay chỉ là viên đá”.

Nhưng đến thế kỷ, nói đến thơ  ca là nói đến chuyện hoang đường, là điều người ta không thể dung thứ trong cuộc đời đầy tiền bạc.

Ông Vương Trí Nhàn có nói đại khái về việc phát triển của xã  hội, qua ngôn ngữ, có chập thì ngôn ngữ quân đội (đâu cũng là đồng chí, kỷ luật…), có chập lại là ngôn ngữ của thị trường (đâu cũng lời lãi…), giờ mình nghĩ là xã hội lưu manh, vì ngôn ngữ của xã hội đen, những ca sĩ trẻ tỏ lòng biết ơn đàn anh, đến ca sĩ già trìu mến với đàn em… Một thứ ngôn ngữ của xã hội đen, của dân lưu manh, như một sự phát triển tất yếu nối tiếp những cổ súy cho tiền bạc, sự chộp giật, vọng ngoại,…

Có thể vì mình đã quá già, quá già cho cuộc đời này, nên hay buồn bã thế, lo âu thế, chán chường thế.

Và lại nhớ đến những vần thơ của Anna Akhmatova (bản dịch của ai không nhớ):

Những kỷ niệm về mặt trời đang tắt

Lá đã không còn xanh

Gió thổi nhẹ, gió làm vương trên mặt

Những hạt tuyết vô tình

Như cánh quạt đang xòe ra cây liễu

Đứng thờ ơ buông cành

Rất có thể sẽ tốt hơn rằng nếu

Em không là vợ anh…

Advertisements

Ngày đầy gió

Mấy nay công việc không trôi, làm việc kém tập trung, công việc thiếu hiệu quả.

Đổ lỗi cho trái tim đã già yếu, ngày càng loạn nhịp chả hiểu vì đâu, giá có một trái tim khỏe mạnh hơn, hoặc là nếu có thể ước, thì ước không có những thương tổn để làm cho nó yếu đi.

Tất nhiên là không có điều ước nào cụ thể như vậy thành thật, những điều ước thành thật chỉ là những điều ước chung chung, những điều mà ước hay không ước thì cũng thế.

Nhưng thật là vớ vẩn nhỉ, một con người không tin vào cả thần thánh lẫn loài người như mình sao tự dưng lại mang việc ước ao ra nhỉ, đúng là già thật rồi.

Thực ra thì mình thích làm việc với những người duy lý hơn, tư duy rõ ràng, mục đích sáng sủa, đặc biệt là những người lãnh đạo, vì mọi thứ rõ ràng như vậy rất dễ cho đám thi hành, nó cứ theo đích đó mà tới; sợ nhất là làm việc với những người quá nhiều cảm tính, họ bị rối là một phần, phần lớn hơn, họ sợ những điều mạch lạc thì phải…

Mà đã là người làm chủ, người quản lý, họ thích kiểm soát mọi việc, mà có những thứ thật khó kiểm soát, thật khó biết nếu không rõ nó. Một sự thiên về cảm tính, thiên về cảm giác thật khó áp cho công việc đòi hỏi sự minh bạch, rõ ràng.

Nhưng như B. ngày xưa đã có lần nói rất hay rằng, dân nào cũng bất mãn với chính phủ, người lao động nào cũng bất mãn với giới chủ.

Có lẽ, mình cũng có chút bất mãn, nhưng bất mãn này chẳng ý nghĩa gì. Giống như người nghèo, chính phủ làm ra chính sách giúp người nghèo nhưng đâu có hiểu người nghèo là thế nào, thậm chí họ có từng là người nghèo đi nữa.

Tất nhiên, như Horward Zinn từng nói, nước mắt người nghèo không phải lúc nào cũng đúng, nhưng nếu không biết lắng nghe ta sẽ không biết công lý là gì nữa.

Trong công việc cũng vậy, khi không lắng nghe người khác, ta sẽ cùn mòn đi, khiến công việc bị giới hạn trong hiểu biết ngày càng hẹp lại của chính mình. Nếu muốn những nhân tố mới để thay đổi, thì phải lắng nghe và tin cậy họ, để cho những yếu tố mới được triển khai chứ không phải có nhân tố mới để giải trí, rốt cuộc vẫn sử dụng quyền phủ quyết để triệt tiêu yếu tố mới, để đảm bảo quyền kiểm soát, để chiều chuộng cảm tính của mình.

Nhưng có lẽ sẽ chẳng bao giờ có sự đồng lòng giữa giới chủ và người làm thuê, cũng như giữa dân và chính phủ, rốt cuộc, mỗi người đều cố đuổi theo mục đích của mình.

Nhớ đến Dostoievski, hình như trong Những kẻ tủi nhục có viết đại ý rằng, người no làm sao hiểu được kẻ đói, bởi chính kẻ đói còn không hiểu được nhau nữa kia mà.

Như thể đang đứng trên vỉa hè của một ngày lộng gió, rồi sẽ đầy những gió.

Bố bảo bố đang câu cá ở hồ trong công viên, chỗ cũ ấy.

Mình phóng xe máy ra, trời lạnh thế này mà bố vẫn đi câu, sao không ở nhà cho ấm nhỉ.

Gửi xe xong thì vừa đi vừa chạy vào chỗ hồ, gió thổi lạnh buốt, lạnh thế này chắc gì cá đã cắn câu.

Bố đang đứng xoa tay, cần câu buộc vào thành lan can hồ. Bố cười bảo, ngoài đây lạnh không, thế mà cá vẫn cắn câu đấy.

Rồi như hồi mình còn bé, bố đố mình, bố câu được con nào chưa, cá gì?

Mình nhìn quanh không thấy có cái xô quen thuộc của bố, bảo, chắc chưa được con nào hả bố, mà bố không mang xô đi à.

Bố bảo, hồ giờ ô nhiễm thế này, mang cá lên làm gì, mang cho người ta cũng phải tội.

Thảo nào, bố để cá rỉa mồi thế kia. Bố hiểu ý mình, bảo, toàn bọn rô phi, chúng nó ham ăn lắm…

Sao buồn thế bố. Bố vẫn gầy như thế, tay bố khẳng khiu. Mình nhìn vào mắt bố, hàng lông mi vẫn cong, và buồn ơi là buồn. Nhìn xuống hàng ria thì đã thấy bạc quá nửa. Nhẩm ra bố vẫn chưa đến 60 tuổi mà. Bố còn trẻ hơn cả tuổi bố mẹ chồng mình, nhưng hai cụ bên ấy thì lúc nào cũng quấn quýt với nhau, nên mình với chồng chẳng bao giờ phải sợ các cụ buồn, thỉnh thoảng đi qua ăn cơm với các cụ để gặp mặt, còn thì các cụ đi nhảy đầm, tụ tập ăn uống với bạn bè suốt, rồi đi chơi…

Tự dưng, tâm trí mình ùa về những dòng thư đã đọc trộm của bố, bây giờ, khi có chồng mình mới hiểu bố thêm một chút, mình cũng có ý nghĩ, rằng chẳng có gì bằng được dẫu một phần của anh ấy. Mười năm rồi, nếu hồi ấy bố can đảm dứt bỏ mẹ, thì ít ra bố  cũngcó mười năm hạnh phúc, có thể… Với cái người mà bố từng viết, rằng tất cả, chẳng bằng móng tay của cô ấy…

Mình bỗng thấy nghẹn ngào, mình có ích kỷ quá không. Hồi ấy mình mười tám tuổi, không thể nói là chưa biết gì đến rung động, yêu đương. Còn con bé em mình, mười tuổi, nhỏ thật, nhưng tới giờ, hai mươi tuổi, nó vẫn là con bé ích kỷ lập dị, nó đâu cần gia đình…

Mình nghĩ tới người đàn bà “chiến thắng” trong cuộc chiến hôn nhân, người đàn bà lười nhác vẫn nằm trên giường lúc 11 giờ sáng, chẳng biết chồng đi đâu, làm gì, với ai. Chẳng hề quan tâm đến sở thích hay trao đổi với nhau điều gì. Chiến thắng đắng ngắt…

Bố thấy mình trầm ngâm, bố bảo, sao thế con, giận D. à. Không ạ, anh ấy đi công tác, chiều nay mới về bố ạ.

Mình kéo khóa áo lên quá cổ cho bố, bố phải kéo khóa vào mới ấm. Bố bảo, ôi, bố tập luyện suốt, lạnh thế này ăn thua gì.

Mình ngập ngừng, bố này, sao bố không tìm cô ấy, bố không đến với cô ấy. Bố nhìn mình, hơi ngạc nhiên, nhưng chắc bố hiểu, là mình biết có cô ấy trên đời, dù bố chưa bao giờ nói ra, trong nhà cũng chưa từng có cãi vã về cô ấy. Bố lắc đầu, bố thu cần câu, mắc mồi mới, không, cô ấy làm sao chờ bố được, bố đâu có thể cho cô ấy một cái hẹn nào.

Mình quay mặt đi, cục nghẹn dâng lên trong cổ. Bố đã chọn hy sinh cho mình và cho em, hẳn thế, nhưng rồi đời sống của bố buồn thế này. Mình không muốn đến năm 60 tuổi mà mình với D. lại không còn chút tình cảm gì cho nhau, mình muốn nắm tay D. đến già.

Nhớ đến hôm nói với bố về việc kết hôn, bố bảo, bố không can thiệp gì, miễn là con yêu người ấy. Mình lúc ấy chỉ cười, thì con yêu D. mà bố. Bố lắc đầu bảo, không phải bây giờ, mà con hãy nghĩ đến lúc về chung sống, con có thấy vui sướng khi sống cùng với D. không, rồi tưởng tượng 10 năm, 20 năm nữa, khi con già đi, con có nghĩ người bên cạnh con vẫn là D. không.

Mình không nghĩ nhiều về lời của bố, nhưng mình tin vào tình yêu của mình, và đến giờ mình vẫn thấy đúng. Và giờ, mình thấy cách giải quyết nhẹ nhõm hơn, nếu bao giờ thấy không còn tha thiết nữa, tụi mình sẽ giải phóng cho nhau rất nhẹ nhàng. Hôn nhân hiện đại hay hôn nhân truyền thống thì đều mưu cầu hạnh phúc, cho cả đôi bên, chứ không phải là thứ để ràng buộc, để giải quyết thứ nghĩa vụ nào đó với cuộc đời.

Vậy tại sao mình không nghĩ như thế về hôn nhân của bố mẹ, mình đã chứng kiến tình yêu của bố mà tại sao lại tìm mọi cách ngăn cản. Mình gạt vội những giọt nước mắt đang chảy xuống, ở đây gió quá bố ạ, hay bố con mình về nhà đi, con nấu gì đó nóng sốt rồi ăn.

Bố bảo, sao thế, hết giận mẹ rồi à, vậy con về nấu cho mẹ con ăn đi. Bố có hẹn với bạn, giờ bố rẽ qua đấy ăn uống với mọi người.

Bố thu cần câu, hai bố con cùng đi ra chỗ lấy xe rồi tạm biệt. Dọc đường về gió vẫn thổi ràn rạt, có tin nhắn của D. chiều ra đón anh nhé. Cục nghẹn lại dâng lên đầy, tức ngực, mình phải dừng xe, gục mặt xuống để cho nước mắt cứ thế chảy xuống, khóc nghẹn ngào. Nhớ đến dáng bố gầy gầy buồn điếng người. Muộn quá rồi bố ơi…

Một mầm cây

Francoise Sagan từng nói rằng, “The questions I would have liked to ask people were: ‘Are you in love?’, ‘What are you reading?’ ”

Mình cũng thế, mình gặp người mới chỉ muốn hỏi người ta hai câu ấy thôi, nhưng thường kìm lại được. Vì ở đây, người ta chẳng đọc, nếu hỏi, trong vòng ba tháng qua, anh/chị có mua cuốn sách nào không (trừ sách giáo khoa, và sách cho trẻ con), câu trả lời thường là không. Thậm chí, cả đến sáu tháng, một năm.

Hỏi về sách đã là một sự lạc loài, kỳ lạ thật, tôi nói sách, mà nhiều người vẫn cứ nhầm là sách chỉ có loại tiểu thuyết này nọ, người ta bảo, tôi giờ vẫn còn đọc sách ư, sao mà mơ mộng thế. Người ta không biết ngoài văn chương còn có lịch sử, văn hóa, kinh tế, chính trị, địa lý, triết học, tâm lý, thời trang, thậm chí cả việc nhà, trông con/chăm con… Tất nhiên, tôi sẽ liệt đây vào nửa buồn của thế giới, nhưng nửa buồn ở đây chiếm rất nhiều. Thảo bảo, người Việt giờ chỉ chúi đầu vào FB, xem hài nhảm, so giá hàng (chưa hẳn đã mua), tán nhảm về thế sự…

Hỏi về tình yêu thì còn bị coi là điên rồ nữa, điên rồ vô tận. Vì người ta coi tình yêu là thứ gì đó xa lạ, ẩm ương. Việc kết đôi là để duy trì nòi giống (cái giống loài ích kỷ, vô tâm, tham lam, tàn bạo ấy), để đàn ông yên tâm có người nối dõi tông đường, đàn bà yên tâm có người sánh vai trên FB. Có lần bảo Thảo, đàn ông Việt luôn muốn kiếm một cô ngoan hiền, đảm đang, để lo cho hậu phương chắc chắn, để mình đi chinh chiến khắp nơi, đấy là chiều chiều uống beer chém gió, tán nhảm; tâm sự chuyện trò thì có bạn nhậu rồi (vợ biết gì mà nói), làm tình thì có gái điếm; vợ chỉ là vợ thôi!

Người ta không có nhu cầu kết đôi là vì nhất định phải sống cùng với người ấy, để tạo dựng cuộc sống này, để chia sẻ cuộc sống này, tình yêu này, để nói với nhau mọi điều cho dù nhảm nhí. Người ta yêu nhau kinh khủng, lấy nhau quyết liệt mà khi không có con người ta bảo, bỏ thôi, kiếm người khác còn đẻ con nối dõi tông đường. Thế thì tình yêu khi xưa ở đâu?

Một sự lười biếng vô tận, khi còn trẻ khỏe người ta chẳng tu dưỡng, rèn luyện về thể chất hay tinh thần, đến lúc già mới đi tập thể dục thể thao, và di dưỡng tinh thần là xem ti vi và đọc tin trên smartphone. Kể ra lối sống này cũng hay, bởi nó không làm cho người ta lao tâm khổ tứ, nó không dày vò người ta khi đọc về những cuộc thanh trừng trong bộ máy cầm quyền, rằng đó chỉ là một cuộc đấu đá, không phải công lý. Và khiến có ngày người ta người ta buồn biết mấy, vì xã hội sẽ đi về đâu, khi công lý không còn nữa?

Và người ta cũng không thấy bải hoải cô đơn, bởi tình yêu dường như mất đi rồi, cái mong ước đi cùng với người tâm đầu ý hợp, đơn giản là đóng đinh để treo lên bức chân dung của Puskin đã cũ, là căng cái dây phơi để mắc lên những áo những quần, là làm cái giàn tre nho nhỏ để ngọn mướp leo lên cho hoa mướp nở vàng…

Người ta bảo cuộc cách mạng công nghệ đã khiến cho con người được giao tiếp với nhau qua nhiều kênh, đa phương tiện. Nhưng mình chỉ thấy những cuộc đời giống hệt nhau, chỉ một mặt và đơn sắc… Nhưng có thể đấy là cuộc sống của người khác, còn mình, hãy cứ trồng một mầm cây.

Đã thấy trong mình không khí của mùa thu…

Vâng, thơ Evtushenko – con người tài năng đầy dị nghị ấy, kẻ tin vào sức mạnh thi ca tới mức tưởng thi sĩ là đấng cứu thế ấy, người đã cuồng nhiệt bảo vệ nước Nga Xô Viết rốt cuộc lại sống nửa cuộc đời đến lúc chết đi ở Mỹ. Một khoảng tối mà hình như ít người động chạm đến, người ta bảo thơ ông vẫn được yêu quý ở nước Nga, nhưng có thể không, tất cả chỉ là đồn đại.

Mỗi khi mùa thu mình lại nhớ đến bài thơ này, rằng “Nếu như tôi quẫy lộn đôi khi/Cũng chỉ như cây trút mình cho lá rụng/Những ý nghĩ thoảng qua dịu dàng buồn bã/Rằng việc chính của đời đâu chỉ mỗi rung cây…”

Cũng như hôm nay, cái ý nghĩ rằng cuộc đời này quá nhàm tẻ, quá chán chường, rằng gương mặt ta đã mòn như tay nắm cửa một chốn công cộng, đến chính ta còn không muốn nhìn; và còn đáng buồn hơn là những suy nghĩ, còn cũ mòn hơn thế. Một sự lụi tàn.

Vẫn biết đời người là như thế, vừa sống là vừa chết, như cây nến, đến lúc cuối sẽ leo lét rồi lụi tàn, nhưng thực tại này quá phũ phàng, quá cay nghiệt. Làm sao ta có thể sống thế này đến chết?

Nhưng thậm chí đến giờ quẫy lộn cũng chẳng làm cho lá rụng. Đời sống thực ảm đạm như mặt ao tù. Muốn bỏ đi, muốn nhảy khỏi cái vùng an toàn để lao vào chốn nào đó khác, không hẳn là hiểm nguy thử thách, đơn giản là KHÁC!

Nhớ đến cái cảm giác thèm thuồng khi nghe tiếng xe máy rú lên, nghĩ một cách buồn bã rằng sẽ chẳng có cơ hội nào cho mình nữa, sẽ chẳng có ai cho mình ngồi vắt vẻo đằng sau cái cỗ máy gầm sảng khoái ấy mà lao đi vun vút.

Cơ hội duy nhất là CHÍNH MÌNH. Chính ta sẽ cho ta cơ hội ấy.

@ ảnh Francoise Sagan (mình thích bức này).

11385239_1

Đơn độc và tự do

Khi còn trẻ tôi không nghĩ mình có thể chạy bộ, tôi không nghĩ đó là một môn thể thao, tôi coi đó là một hành động, gần với một sự đuổi bắt, truy tìm hoặc trốn chạy; cả ba điều này đều không phải hành động mà tôi thích thú.

Tôi bắt đầu chạy từ cảm giác phải lòng những con đường, đúng hơn là những khoanh đường, ngon lành như miếng bánh, mà nếu không chạm tận chân thì tôi sẽ nghĩ là mình chưa tới.

Và khi chạm bước vào con đường, cái cảm giác được nếm trải thật sự khoảnh khắc ở nơi đó, ở chỗ đó, và chính thời khắc đó, đã khiến tôi hiểu cảm giác của người chạy bộ đường dài, bền bỉ và đơn độc và tự do.

Khi còn trẻ, ta không có mấy thời gian để một mình, cũng chưa có mấy nhu cầu một mình; tuổi trẻ rồ dại muốn đông đúc, bầy đàn hơn. Khi lớn dần lên ta hiểu cái giá của cô đơn, ấy là tự do tuyệt đối. Dù nỗi cô đơn ấy có lúc làm cho ta bủn rủn.

Trong một khoảnh khắc bất ngờ, ý nghĩ bao trùm, tràn lấp rằng, những đứa trẻ đang lớn lên và sẽ rời xa; những con người ngày một xa xôi và cách biệt. Mỗi người đều có một cuộc đời và mối lo riêng của họ. Thứ chung duy nhất chỉ là tấn tuồng này.

Thực ra không phải nỗi cô đơn làm ta buốt giá đến bủn rủn, mà chính là ý thức vụt qua trong khoảnh khắc đã khiến ta thấy rõ vị trí của mình, rõ bi kịch của mình còn lại sau cả tấn tuồng kia.

Khi đã duy trì bất cứ mối quan hệ nào là đã không còn tự do. Sự ràng buộc khiến người ta tự có ý thức san sẻ, từ thời gian đến hành động, đều phải vì người khác mà điều chỉnh ít nhiều. Không thể nào vừa tự do tùy hứng hành động lại vừa đảm bảo mối quan hệ vẹn tròn với người khác.

Rốt cuộc người ta chỉ có thể cô đơn mới có thể có tự do. Hôm nay tôi chọn cô đơn, chọn tự do tuyệt đối.

Những cơn giông mùa hè (ii)

Nắng lắm thì mưa nhiều, sau những ngày nắng đổ lửa sẽ có những ngày mưa. Thỉnh thoảng tích tụ thành một cơn mưa lớn, kèm gió to, sấm chớp đì đùng.

Lại mùa hè và lại những cơn giông.

Giống như con người, sau bao kiềm chế, giữ gìn, sẽ đến lúc bùng ra thành cơn giận dữ phát điên. Nhất là sau những ngày nóng nực thế này.

Tôi có thể học như trời, bùng lên một cơn giông khủng khiếp. Những trận gió ào ào cuốn bao nhiêu bụi cát, rác rưởi bay mù mịt, vặt bao nhiêu hoa lá ra khỏi cành. Rồi sấm chớp, rồi mưa ào ào quất xuống. Điên cuồng, nạt nộ.

Nhưng sau cơn giông ấy? Cây cối tả tơi, đất đai cày xới, nhưng rồi lại mọc, lại xanh. Và trời, lại xanh như chưa từng trút giận.

Hay tôi học đất, nhẫn nại với cả nắng lẫn mưa, cho dù có gì đổ xuống, quất lên vẫn âm thầm hứng chịu. Rồi cây lại xanh, rồi hoa lại nở. Nhưng mà chắc là đau, buồn đến tan nát.

Tôi sợ cả cảnh tan tác sau giông bão lẫn cái vẻ tĩnh tại lặng câm vô cùng vô tận kia.