Một cõi điên rực rỡ

Vâng. Đấy là cõi Bùi Giáng. Và cũng là chữ của ông, như trong tiểu sử tự thuật tự ông viết:

“1969: bắt đầu điên rực rỡ”.

Để chu du trong cõi Bùi Giáng, có thể người ta không chỉ mất thời gian bằng một đời người. Để viết về thơ ông/ông cũng khó viết trong mấy dòng cho đủ. Nhưng hôm nay mượn chính cách của ông khi viết về những người khác, đôi khi chỉ vài dòng. Nghĩ lại thì dài ngắn đáng kể gì, viết cái gì mới là đáng kể.

Bởi ngắn ngủi không có nghĩa là không trọn vẹn. Mà dài dòng đâu phải đã là tận hết. Và dù có không trọn vẹn thì cũng không phải là đã hết. Bởi còn có nối dài, còn có cộng thêm, còn có nhiều lời sau này nữa.

Những điều không nói ra chẳng phải là những điều đáng tiếc hay sao?

***

Về con người Bùi Giáng, con người bản thể, con người vật chất thông thường, chỉ có một câu hỏi: Bùi Giáng có điên không?

Thanh Tâm Tuyền nói, “Bùi Giáng không điên. Ông là một nhà thơ sáng suốt, cực kỳ.”

Yên Cơ viết, “… tất cả những ‘cơn điên’ ấy của Bùi Giáng chứng minh sự sáng suốt Bùi Giáng không điên. Không điên vì ông chỉ đẩy đến cùng trạng thái hiện sinh, chứng nghiệm ý thức trần trụi về bản thể…”

Còn Bùi Giáng bảo, “Hãy để yên cho tôi điên tôi dại.”

Còn ta bảo, với những kẻ phàm trần, những kẻ tự nhận mình là tỉnh, thì Bùi Giáng điên quá đi rồi. Điên bởi muốn mọi thứ trong đời phải tận cùng, tận hiện, phải phá tung rào dậu, tường ngăn, để được nói, được cười, được làm những gì mà “con người xã hội” bảo rằng ta không thể.

Và bởi cái điên ấy, Bùi Giáng đã mở ra một cõi thơ “bát ngát”.

***

Còn thơ của Bùi Giáng thì sao?

Bùi Giáng bảo, “Đừng có bàn đến thơ tôi.”

Thanh Tâm Tuyền đã tóm gọn lại trong một câu thôi, “Chúng ta hãy chịu chói lọi trong tan nát giữa trận đồ của Bùi Giáng.”

Bùi Giáng tự cho thơ mình là “chuồn chuồn châu chấu”, “bay nhẹ vi vu quả có đúng như là phận mỏng cánh chuồn.”

Yên Cơ đã nhận xét rất tinh tế rằng, “Bùi Giáng có những câu thơ rất cao, rất tĩnh, rất sâu, thanh thản, gợi đến hư vô trong một không gian lãng mạn trữ tình, ít thấy xuất hiện trong thơ Việt.”

Nhưng cũng chính Yên Cơ bảo, “… bi kịch của Bùi Giáng là ông lặp lại mình. Trong gần nửa thế kỷ làm thơ, Bùi Giáng để lại hàng ngàn bài, có những câu thơ tuyệt hay, nhưng chính sự lặp lại những khám phá ngôn ngữ buổi đầu khiến thơ ông trở thành khuôn sáo, về mặt từ ngữ cũng như tư tưởng.”

Ta không định trần tình cho Bùi Giáng, ông không cần bất cứ lời trần tình nào, cũng chẳng cần ai phải đứng ra bảo ông đang định nói này hay nọ; chỉ mượn ý của Thanh Tâm Tuyền nói đại ý, thơ của Bùi Giáng không phải là nhiều bài, mà chỉ là một bài dài ngắt ra thành nhiều đoạn mà thôi. Nói như thế, chẳng phải như G. Marquez cũng từng nói đại loại, mỗi nhà văn chỉ viết một cuốn tiểu thuyết trong đời… Bùi Giáng cũng thế, chỉ viết một bài, nên nửa thế kỷ làm thơ, vẫn những ngôn ngữ ấy, vẫn tư tưởng ấy, một sự nhất quán đến thấu suốt đấy chứ.

Mà ta bảo, nói Bùi Giáng làm thơ có thể cũng đã phản ánh sai cái sự thật của ngôn từ Bùi Giáng bung ra, bởi Bùi Giáng  bảo, “Thơ là cái gì không thể bàn tới, không thể dịch, diễn gì được. Người ta có thể diễn tả một trận mưa rào bằng lời thơ. Thì có lẽ muốn diễn tả một bài thơ, người ta chỉ có thể phát động một  trận mưa rào, một cơn gió thu…” Nên có lẽ,  Bùi  Giáng chỉ đang giữ lại cho riêng mình những khoảnh khắc thời gian, những gái đẹp, những gió, những mưa…

Em về giũ áo mù sa

Trút quần phong nhụy cho tà huy bay

***

Bùi Giáng bảo, “Sự ngu si đã tràn lan khắp chốn, thì kẻ hiểu thơ đành phải tuân theo khắp chốn để mở trận ngu si.”

Ta chưa hiểu thơ để mở trận ngu si, nhưng trước mùa xuân này, đúng mùa xuân này, đọc lại Bùi Giáng, thấy Bùi Giáng đã tung ra cả mưa, gió, cả chớp bể lẫn mưa nguồn trong thơ, gói gọn cả khổ đau, vui sướng, mà thậm chí cả đời người chỉ trong hai câu thơ thôi, mà có lẽ ngoài ông ra chẳng ai làm được:

Xin chào nhau giữa con đường

Mùa xuân phía trước, miên trường phía sau.

+ Toàn bộ thơ trong bài là của Bùi Giáng;

+ Trích dẫn các bình luận của Thanh Tâm Tuyền, Yên Cơ, và lời/thơ của Bùi Giáng từ tập Đười ươi chân kinh, Nhã Nam, 2012.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s