GIỮA HAI MIỀN ÂM NHẠC

Bài này ban đầu định lấy tên là Giữa âm nhạc và tưởng tượng, nói về ca từ trong loại hình âm nhạc truyền thống mà tiêu biểu là hát chèo. Nhưng sau thấy nên so sánh hai loại hình sân khấu truyền thống là Cải lương và Chèo thì thú vị hơn, và đem lại điều gì đó cho những người vẫn thờ ơ với âm nhạc truyền thống; còn cái kia thì để dịp khác…

Về thời điểm và nguồn gốc ra đời, Chèo bắt nguồn từ âm nhạc và múa dân gian, nhất là trò nhại từ thế kỷ 10, được phát triển từ đồng bằng châu thổ sông Hồng. Qua thời gian, người Việt đã phát triển các tích truyện ngắn của chèo dựa trên các trò nhại này thành các vở diễn trọn vẹn dài hơn. Còn Cải lương một loại hình kịch hát có nguồn gốc từ miền nam Việt Nam, hình thành trên cơ sở dân ca miền đồng bằng sông Cửu Long và nhạc tế lễ. Đây là loại hình sân khấu rất trẻ so với Chèo, theo các nhà nghiên cứu thì thời gian ra đời của Cải lương vào khoảng đầu thế kỷ 20, những năm từ 1916 tới 1918.

Ở đây, chúng tôi không tập trung vào nguồn gốc hay thời điểm chính xác mà chúng tôi chỉ muốn đưa ra những thông tin phổ biến nhất để soi chiếu và làm rõ những điểm tương đồng khá thú vị giữa hai loại hình này mà thôi.

Mặc dù ra đời sớm và tồn tại lâu dài nhưng Chèo có xuất phát từ ảnh hưởng của nghệ thuật Kinh kịch của Trung Quốc, từ đó phát triển qua thời gian, tới thế kỷ XVIII đã phát triển rực rỡ và có thể nói là hoàn toàn thuần Việt, mang đặc thù của nền văn minh lúa nước.

Còn với cải lương lại phát triển thành đủ loại từ tuồng Tàu tới tuồng ta, có cả tuồng Hồ Quảng… Giáo sư Trần Văn Khê có nhận xét rất hóm hỉnh là “Sự dung nạp không thành kiến của cải lương có thể coi là sự lai tạp, nhưng đây cũng là khía cạnh đặc điểm có tính chất chung đối với văn hóa của vùng đất Nam Bộ”.

Cả hai loại hình sân khấu này đều được gọi là ca kịch, vì soạn giả không sáng tác nhạc mà chỉ soạn lời ca theo các bản nhạc có sẵn sao cho phù hợp với các diễn biến cùng sắc thái tình cảm của câu chuyện.

Loại hình sân khấu Chèo ra đời trước và đã hình thành được cho mình những “trầm tích”, đó là những vở diễn nổi tiếng như Quan Âm Thị Kính, Lưu Bình Dương Lễ, Kim Nham, Trương Viên,… Sau này, thì khai thác một số tích truyện như Tống Trân – Cúc Hoa, Phạm Tải – Ngọc Hoa hoặc tích truyện Trung Quốc như Hán Sở tranh hùng để đưa lên sân khấu. Về điểm này, Cải lương cũng vậy, ban đầu lấy cốt truyện của các truyện thơ Nôm như Kim Vân Kiều, Lục Vân Tiên, sau dựa trên các kịch bản dựa vào các truyện cổ Ấn Độ, Ai Cập,…

Điểm tương đồng thú vị nữa của hai loại hình này là tính quần chúng. Chèo gắn liền với hội hè và tầng lớp bình dân, sân khấu chèo dân gian đơn giản như sân đình, hay chiếu chèo… Còn sân khấu cải lương sử dụng tối đa vốn dân ca nhạc cổ rất phong phú của Nam Bộ, các nhóm đờn ca được thành lập ban đầu cốt để tiêu khiển, hay phục vụ trong các buổi lễ tại tư gia, như đám tang, lễ giỗ, tân hôn… chứ chưa hề biểu diễn trên sân khấu.

Về nhạc cụ cả hai loại hình này đều sử dụng chủ yếu là  những nhạc cụ dân gian như: đàn nguyệt, đàn nhị, sáo, trống,…

[Viết đến đây thì hết pin, bao giờ sạc được thì viết tiếp…]

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s