Lại là dân Do Thái…

Howard Zinn (1920 – 2010), nhà sử học, nhà hoạt động xã hội, nhà viết kịch người Mỹ; là tác giả của hơn hai mươi đầu sách, A People’s History of the United States là cuốn sách nổi tiếng và gây ảnh hưởng nhất của ông.

Sinh ra trong một gia đình nhập cư Do Thái ở Brooklyn – Mỹ, mong muốn chống lại chủ nghĩa phát xít, Zinn gia nhập lực lượng không quân trong Chiến tranh thế giới thứ  II, với nhiệm vụ ném bom các mục tiêu ở Berlin, Tiệp Khắc và Hungary. Sau này, ông đã viết rằng, cuộc ném bom đó không trúng mục tiêu như đã định, và đã có hàng trăm người chết trong các cuộc tấn công chứ không phải là con số ít ỏi như chính sử đã ghi nhận. Kinh nghiệm thực tế đau xót đó đã khiến ông sau này trở thành người viết không mệt mỏi về quyền con người, về tự do cá nhân, và các hoạt động chống chiến tranh.

Cuốn sách A People’s History of the United States của ông được đề cử giải thưởng American Book Award năm 1981 và được sử dụng làm giáo trình cho học sinh trung học và đại học Mỹ kể từ ngay sau lần xuất bản đầu tiên năm 1980.

Như Howard Zinn đã thẳng thắn bày tỏ quan điểm trong cuốn sách này khi viết về lịch sử, “…nếu buộc phải ủng hộ việc lựa chọn và nhấn mạnh lịch sử, thì tôi thiên về cách viết lịch sử phát hiện châu Mỹ trên quan điểm của người Arawak; viết lịch sử Hiến pháp trên quan điểm người nô lệ;… về Chiến tranh thế giới thứ nhất theo quan điểm của người theo chủ nghĩa xã hội; về Chiến tranh thế giới thứ hai theo quan điểm của người yêu chuộng hòa bình…”, vì vậy, người đọc sẽ được tiếp cận lịch sử dân tộc Mỹ dưới nhãn quan trung tính của người cầm bút, được phơi bày mọi khía cạnh, tội lỗi, kể cả là những hành động tàn bạo mà nước Mỹ đã tìm mọi cách chôn giấu chúng.

Trước khi có cuốn sách này, Christopher Columbus vẫn được coi như một nhà thám hiểm vĩ đại, nhưng dưới ngòi bút của Zinn, Columbus là kẻ chinh phạt bạo tàn, truy đuổi, đe dọa, tiêu diệt những người thổ dân Arawak hồn nhiên, trung hậu trên chính mảnh đất của họ, đẩy họ đến thảm họa diệt chủng.

Howard Zinn cũng miêu tả chế độ nô lệ là một giai đoạn đen tối của lịch sử, người da đen bị biến thành món hàng còn những kẻ chủ nô tìm mọi cách để thu nạp những nguồn hàng tươi sống đó hòng kiếm lợi. Chế độ nô lệ không chỉ đơn giản là cuộc chiến giữa “ranh giới sắc màu” của người da đen và người da trắng, mà là một hệ thống kiểm soát được Zinn nhìn nhận là “Hệ thống đó vừa mang yếu tố tinh thần, vừa mang yếu tố vật chất… vừa tinh vi vừa thô bạo, liên quan đến tất cả biện pháp duy trì trật tự xã hội nhằm mục đích bảo vệ quyền lực và tài sản.

Công cuộc chống đói nghèo cũng như phong trào bình đẳng kinh tế tại các thuộc địa và nguyên nhân của cuộc Chiến tranh giành độc lập của Mỹ được Howard Zinn lập luận rằng, những người kích động chiến tranh nhằm phân tâm dân chúng đối với vấn đề kinh tế cá nhân và ngăn chặn việc phổ biến các phong trào đấu tranh; ông cũng cho rằng, chiến lược này sẽ còn được các nhà lãnh đạo đất nước sử dụng trong tương lai.

Ông không ngại ngần đưa ra các giả định, tiên đoán trải dài theo các giai đoạn lịch sử của dân tộc, bởi như ông đã viết, “Tôi không muốn hư cấu những chiến thắng của con người. Nhưng nếu suy nghĩ rằng viết lịch sử phải nhằm mục đích đơn thuần là tổng kết lại những thất bại trong quá khứ, điều đó có thể biến các nhà sử học trở thành ‘người cộng tác’ trong vòng quay vô tận của thất bại. Nếu coi viết lịch sử là sáng tạo, là tiên đoán những gì có thể xảy ra trong tương lai mà không phủ nhận quá khứ, tôi tin rằng công việc đó nên nhấn mạnh những khả năng mới thông qua việc phơi bày những chi tiết còn giấu kín của quá khứ…

Theo cách đó, Howard Zinn lần lượt đưa ra bức tranh chân thực về các cuộc đấu tranh: từ phong trào đấu tranh cho nữ quyền đến xung đột giữa chính phủ Mỹ với người Mỹ bản địa và người da đỏ di cư trong suốt thế kỷ 19; cuộc chiến giữa Mexico – Mỹ… Theo ông, những cuộc đấu tranh kết thúc chế độ nô lệ sau này sẽ phát triển thành phong trào chống lại chủ nghĩa tư bản. Bên cạnh đó, ông cũng miêu tả sự lạm dụng quyền lực chính phủ của các tập đoàn và nỗ lực của giai cấp công nhân nhằm chống lại sự lạm dụng đó; và nạn tham nhũng của chính phủ cũng như ngành công nghiệp…

Dường như đi ngược lại với quan điểm của Henry Kissinger coi “Lịch sử là ký ức của các nhà nước” thì với Howard Zinn lịch sử trước hết là của con người, hơn thế, đó là những con người từng chịu khổ đau cùng cực, như chính câu nói ông trích dẫn, “Tiếng khóc của người nghèo không phải lúc nào cũng chính đáng, nhưng nếu không lắng nghe anh sẽ không bao giờ biết công lý là gì.

Với lý tưởng đó, Howard Zinn đã miêu tả cuộc chiến tranh giữa Mỹ với Tây Ban Nha hay Philippines không khác gì nạn phân biệt chủng tộc và sự phát triển của chủ nghĩa đế quốc; nhưng cũng không quên sự phản đối của các tầng lớp nhân dân Mỹ với cuộc chiến tranh đó, cũng như sự phát triển của của chủ nghĩa xã hội và sự xuất hiện hệ tư tưởng mới tại Hoa Kỳ. Việc tham chiến trong Chiến tranh thế giới thứ I của Hoa Kỳ theo ông là nhằm mở rộng thị trường ra nước ngoài và gây ảnh hưởng kinh tế. Còn trong Chiến tranh thế giới thứ II và Chiến tranh lạnh, Chính phủ Hoa Kỳ đã sử dụng phương thức kiểm soát người dân, sự hợp tác giữa những người bảo thủ và những người tự do để chống lại mối đe dọa từ chủ nghĩa cộng sản.

Nhìn nhận về cuộc chiến của Hoa Kỳ tại Việt Nam, Howard Zinn không che đậy các con số  về các vụ thảm sát và nạn nhân do quân đội Hoa Kỳ gây ra; nhưng ông cũng phản ánh đầy đủ làn sóng phản đối cuộc chiến này của chính những người dân Mỹ. Như chính ông đã từng nhận xét về các vụ ném bom của quân đội Hoa Kỳ vào Dresden, Tokyo, Hiroshima và Nagasaki trong Thế chiến II; vào Hà Nội trong cuộc chiến tranh tại Việt Nam; vào Baghdad trong cuộc chiến tại Iraq đã “giết chết hàng trăm, hàng trăm người, cả phụ nữ và trẻ em khi đang cố chạy thoát khỏi đó. Người ta biện minh rằng cuộc  ném bom đó là để nhằm vào các mục tiêu quân sự, các khu căn cứ thông tin, nhưng thực tế, khi đi qua các tàn tích đó, không hề có dấu hiệu của chúng…” Ông cũng thẳng thắn nói rằng, “Tôi chắc rằng đó là những vụ ném bom lịch sử, không ai có thể ném bom nhiều hơn đất nước này, và đó là một lịch sử vô tận tội ác, và được giải thích thản nhiên bằng thứ ngôn ngữ lừa đảo chết người rằng chỉ là ‘tai nạn’, là ‘mục tiêu quân sự’, ‘thiệt hại tài sản’,…

A People’s History of the United States không chỉ là bức tranh toàn cảnh về các giai đoạn lịch sử của một dân tộc, mà còn phơi bày cả những góc khuất và bí mật từng bị chôn vùi; hơn thế, còn là những tiên lượng và nhận định của tác giả từ trải nghiệm thực tế và hiện thực khách quan, trên quan điểm nhân văn và nhãn quan trung hậu của ông.

Trải dài từ khi những người châu Âu đầu tiên đặt chân lên châu Mỹ đến nước Mỹ ngày nay, Howard Zinn giúp người đọc hiểu tường tận hơn về đất nước và con người Mỹ, có thể góp phần xóa tan ảo tưởng về “miền đất hứa”, rằng “Ngược với mong đợi về một cuộc đổi đời tại nước Mỹ, nhiều người đã phải đạp lên người khác…” Nhưng cũng phải thừa nhận rằng nước Mỹ đã phát triển, đã lớn mạnh, bù đắp xứng đáng cho những người đã tuẫn nạn vì nó.

Nhân tưởng niệm 9 năm kể từ sau sự kiện ngày 11 tháng Chín năm 2001, chúng ta cùng nhìn nhận lại lịch sử của dân tộc Mỹ, cũng như bao dân tộc khác trên thế giới, được hình thành từ  bao nhiêu xương máu của những người dân vô tội; cùng cầu nguyện cho hòa bình và truyền đi thông điệp đạo đức như Howard Zinn kêu gọi tới toàn thế giới, rằng lấy bạo lực trả thù bạo lực chỉ đem lại thất bại, rằng nếu chúng ta hiểu và hành động được theo tinh thần đó, thì không chỉ cuộc sống của chính chúng ta trở nên tốt đẹp hơn mà con cháu chúng ta cũng có thể được chứng kiến một thế giới khác tuyệt vời hơn.

 

+ Cái này viết từ năm 2010, điểm sách, được đặt hàng, sau đó thì vô dụng, chả giữ làm gì. Rượu ủ lâu mới ngon, những thứ mang tính thời sự thế này mà đem ủ, chỉ đem ra bón ruộng.

+ Cũng vì nhân dịp trời mưa, tự dưng lại dấy lên lòng thương cảm với những người dân đen nghèo khó như mình; ở đâu cũng vậy, dân chẳng bao giờ hài lòng với chính phủ, cứ như là một mâu thuẫn, chính họ mong ước lập ra thể chế của mình rồi rốt cuộc lại vùng lên lật đổ nó…

+ Rốt cuộc thì mưa vẫn cứ to hơn mà thôi, cho dù người nghèo cứ khóc…

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s