TUỔI THƠ BỊ ĐÁNH CẮP HAY LÀ SỰ ĐÈ BẸP CỦA CON NGƯỜI BỞI THAM VỌNG?

THE PIANO TEACHER

Tác giả: Efriede Jelinek (1946); Áo

Giải thưởng Nobel Văn chương năm 2004.

The piano teacher xuất bản lần đầu năm 1983, kể về cuộc đời của một cô giáo dạy dương cầm tại Nhạc viện Viên, Erika Kohut. Hồi nhỏ, Erika từng là một thần đồng âm nhạc, ước mơ con mình thành một thiên tài đã khiến mẹ cô buộc cô luyện tập triền miên, cô hầu như không có tuổi thơ, không nghỉ tập ngay cả trong kỳ nghỉ. Nhưng cuối cùng cô đã không đạt được kết quả như kỳ vọng của mẹ. Thất vọng trước kết quả này, khi cô trưởng thành, mẹ Erika vẫn đối xử với cô như một đứa trẻ: mắng mỏ, chỉ trích,…

Ở tuổi trung niên, Erika là một cô giáo cay độc và có phần nào miệt thị sinh viên của mình, nhưng thực chất có lẽ là sự ghen tị với tuổi trẻ và tự do của chúng, thứ mà cô không có khi ở tuổi đó.

Tuổi thơ của Erika là những ngày tập luyện triền miên, ngay cả trong kỳ nghỉ. Vì vậy, khi mọi người vui đùa, Erika nhốt mình trong phòng, tự cắt lên thân thể mình và nhìn dòng máu chảy… Dường như từ đó, tâm hồn cô đã bị lạnh băng đi, không còn sự thương xót với chính mình.

Trả thù mẹ bằng cách tự làm tổn thương và chán ghét bản thân mình, Erika là bằng chứng rõ ràng về việc trưởng thành của con người trong môi trường thiếu vắng tình yêu thương.

Với một tuổi thơ ngặt nghèo như vậy, không đáng ngạc nhiên khi Erika méo mó về tâm hồn. Cô vui thú với việc đạp lên chân những người chen chúc trên những chuyến xe lửa đông nghẹt và nghe họ đổ lỗi cho những người vô tội khác, cô nhìn cảnh đó và tận hưởng niềm vui bệnh hoạn của mình.

Erika có niềm say mê khắc kỷ khi cô diễu qua những nhà hát với phim khiêu dâm, những sex-show… Erika thỏa mãn bằng việc xem phim và tưởng tượng ra những hành vi tình dục từ những người xem khác…

Thực tế không thể phủ nhận là có bao nhiêu đứa trẻ đã và vẫn đang bị gò ép, rèn tập bởi tham vọng của những ông bố, bà mẹ độc đoán, ích kỷ. Erika là một lời cảnh báo, rằng các bậc phụ huynh không chỉ thất bại nặng nề mà chính con cái họ cũng gặt về những thua thiệt không gì bù đắp nổi.

Liệu cô có bị thức tỉnh bởi tình yêu không khi nhận ra niềm khao khát từ sinh viên của mình, Walter Klemmer? Đánh thức được cơ thể đang trở nên cằn cỗi của Erika, liệu tình yêu có đủ sức xóa tan những ẩn ức của cô về tình dục? Và khải thị được cho cô sức mạnh của tình yêu, tình thương và thắp lại ngọn lửa của lòng trắc ẩn với con người?

Được nhận định như Dickens khi miêu tả đời sống của những người thuộc tầng lớp lao động nghèo. Tình dục hay đói nghèo, những khó nhọc hay niềm vui của đời sống con người đều được E. Jelinek miêu tả bằng giọng văn trần thuật bình thản, đều đều, biến mọi giá trị của đời sống thành tầm thường.

Có lẽ đây là đặc trưng văn phong của E.Jelinek, trong Tình ơi là tình (Công ty VHTT Nhã Nam & NXB Đà Nẵng; Dịch giả Lê Quang, dịch từ nguyên bản tiếng Đức “Die Liebhaberinnen”) cũng vậy, giọng văn lạnh lùng, tàn nhẫn, châm biếm, cay độc. Không để cho người đọc kịp đau xót, cảm thông mà liên tiếp gây ra các trạng huống dở khóc dở cười, và hoài nghi, vì lẽ gì mà bóc trần mọi khía cạnh cuộc đời và tâm tưởng con người tới mức này? Và đời sống của những con người thuộc tầng lớp lao động cũng được miêu tả một cách bạo tàn, như không hề có một niềm thông cảm?

Erika được coi là một sáng tạo hoàn hảo của E. Jelinek về mẫu người bị thúc ép, rèn rũa từ phía cha mẹ. Luôn bị cảnh báo về đàn ông là “thứ chẳng ra gì”, Erika né tránh tình yêu và vì vậy mà cũng bỏ qua những lãng mạn cần thiết cho đời sống. Bởi vậy nên Erika luôn hoài nghi với đời sống, luôn muốn “thế thủ” trước cuộc đời, ngay cả trong tình yêu. Cô luôn muốn giành cái gọi là “thế chủ động”, và nắm “quyền kiểm soát”, lúc nào cũng tỉnh táo, lý trí; bất chấp tự nhiên là tình yêu không còn thuộc về khối óc mà thuộc về trái tim đang dâng hiến cho nó.

Điều duy nhất thực sự cô yêu có lẽ chỉ là tình yêu với âm nhạc, tình yêu không bị bào mòn đi với niềm tin trong đời sống. Âm nhạc của Schubert vẫn giữ vị trí trong những ý niệm về nghệ thuật của cô. Cảm thấy điều này tôi thở phào nhẹ nhõm, ơn giời là cô còn tình yêu với âm nhạc, thứ cô đã bị gò ép phải làm bạn suốt tuổi thơ bị đánh cắp, và cuộc đời sau này. Bởi không ít người ban đầu với niềm yêu thích sau đã thành chán ghét bởi bị ép buộc. Với một Erika khắc kỷ và đầy thương tổn trong tâm hồn, nếu không còn tình yêu âm nhạc, liệu cô có còn sống sót?

The piano teacher được nhận xét là cuốn sách với chủ nghĩa biểu hiện cay độc, ngôn từ thì quá rành mạch, rõ ràng; thông qua lời kể của nhân vật, câu chuyện được kể với những tình tiết bất chấp luật lệ và ở ngoài mọi thời đại. Không theo một khuôn mẫu ước lệ có sẵn nào trước đó, câu chuyện vẫn hấp dẫn người đọc xuyên suốt toàn bộ tác phẩm, theo từng cung bậc cảm xúc của nhân vật.

Cũng được coi là một kiệt tác góp phần cho E.Jelinek giành giải thưởng Nobel văn chương năm 2004, The piano teacher được viết dựa trên cuộc đời của chính bà, cũng từng được đào tạo để trở thành một nhạc sĩ và sống với người mẹ nghiêm khắc ở Viên. May mắn cho độc giả, sự nghiệp âm nhạc của bà thất bại và chúng ta có một tác gia tiểu thuyết ngày nay.

Có vẻ như không để ý đến sự tiếp nhận của độc giả ra sao, E.Jelinek từng viết (một cách khiêm nhường) về tác phẩm của mình, “Bạn có thể cằn nhằn tất cả những gì bạn muốn về sự tẻ nhạt khi đọc chúng, nhưng làm ơn đừng nói với tôi”.

Làm sao có thể thấy tẻ nhạt khi đọc những tác phẩm của bà, dù dưới ngòi bút của bà mọi việc diễn ra hết sức bình thản, lạnh lùng, và chúng ta không khỏi cảm thấy tuyệt vọng hơn về tình yêu và cuộc sống, nhưng đồng thời cũng thức tỉnh trong chúng ta niềm hy vọng và tin tưởng vào chúng.

Như dịch giả Lê Quang viết trong lời đề từ cho Tình ơi là tình rằng E.Jelinek “không chăm chăm đi tìm đề tài trong tâm hồn phái yếu mà bà túm lấy cuộc đời thường nhật như bà nhìn thấy để ra tay nhờ thuốc đắng dã tật”.

Và với The piano teacher cũng vậy, một thứ “thuốc đắng” làm cho người ta sợ hãi nhưng không vì thế mà không dám uống nó…

 

Tham khảo:

+ Phê bình “The piano teacher” của Bob Corbett – Tháng 5/2001;

+ Điểm sách “The piano teacher” của Sean Walsh – 2001;

+ Diễn từ khi nhận giải Nobel Văn chương của Elfriede Jelinek;

+ Efriede Jelinek trả lời phỏng vấn của New York Times – 2004.

 

* Chả biết viết từ bao giờ, hôm nay dọn máy tính lại thấy, đem ra trưng cho có vẻ là biết chữ. Hôm nọ đi đến ngã tư, phải dừng chờ đèn đỏ, thì anh xe máy phía trước lách qua được anh ô tô vọt lên phía trước, đằng sau cứ bấm còi bim bim, mình đành phải nhích lên thế chỗ cho anh xe máy, chứ không họ cứ làm mình điếc hết tai (tiến lên được một cái bánh xe mà cứ nhộn nhàng hết cả cái tang tình lên). Anh ô tô sợ mình lách lên nữa giống anh xe máy lúc trước, mà anh thì đậu gần sát lề rồi, xung quanh kín mít những xe, đấy là con đường độc đạo của mình, thế là anh ô tô (trông tuổi cũng nhuôm nhuôm rồi) vội vã hạ kính xe xuống, giơ ngón tay ra hiệu với mình, đầu lắc lắc, bảo: “Đừng đi lên nữa, xước sơn xe đấy…” Cái điệu bộ gật gật lắc lắc của anh kiểu như vừa nói vừa tự hỏi, không hiểu cái con dở hơi này có hiểu mình nói gì không, có biết xước sơn là thế nào không? Xước sơn xe ô tô cơ mà, kinh lắm ấy! Mình định đứng yên rồi, nhưng đèn đỏ ở ngã tư này lâu lắm, tận một phút rưỡi, nên mình ngắm được cái điệu bộ của anh ô tô kia một cách thật là chăm chú kỹ càng. Anh ta nói xong, lắc đầu đầy vẻ mệt mỏi với đám dân đen ngu độn, rồi nâng kính xe lên. Mình đành nổ máy xe, lách vào cái chỗ đường độc đạo, gõ cửa kính cho anh ta hạ xuống, rồi hỏi: “Bẩm anh, anh vừa nói gì em nghe không rõ ạ?” Mình thấy mặt anh ta một nỗi vừa bàng hoàng vừa cay cú, mà lúc ấy thì đèn xanh đã bật lên, đằng sau thiên hạ bấm còi tung tóe, anh ta đành phải cho xe đi, chứ không hôm ấy dễ có án mạng lắm! Coi như mình cao số!

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s