ĐƯỜNG MỖI NGÀY MỖI ĐÔNG

Nhân đọc Những ngã tư và những cột đèn – Trần Dần, NXB Hội Nhà văn và Công ty VHTT Nhã Nam.

Cuốn sách được viết cách đây hơn bốn chục năm, bằng một thứ ngôn từ trẻ trung, mà đúng ra là mới mẻ, một sự mới mẻ tới tận bây giờ. Trần Dần tài hoa trong dụng ngôn, từ cách đặt câu xếp từ tới sáng tạo từ mới.

Trong cuốn sách là hai văn bản song hành, một là nhật ký của nhân vật chính – Dưỡng “tàu bò”, một là của tác giả – người chép lại câu chuyện trong nhật ký, và tất nhiên làm sáng tỏ những điều còn chưa rõ trong nhật ký bằng việc ghi chép, nhặt nhạnh, gặp gỡ những nhân vật trong cuốn nhật ký bìa zằn zi rất lạ kia.

Ngôn ngữ của Dưỡng ngổ ngáo, cá tính, cũng đầy sức sống và mơ mộng. Không chỉ có thế, thời gian trong nhật ký bị xáo trộn tung tóe, giống như suy nghĩ của Dưỡng, rất độc lập nhưng cũng rất lãng mạn. Người đọc bị hấp dẫn bởi những suy nghĩ rối rắm, những tình tiết đậm chất trinh thám, hấp dẫn bởi một thực tại cách đây đã mấy chục năm, tưởng xa lạ như trong cổ tích mà đầy sức sống.

“Chiến tranh và hòa bình, nằm kề nhau như đêm nằm sát ngày. Ban ngày khu phố vẫn yên bình. Nhưng buổi đêm, nhà cháy, đá ném vung vãi, khắp nơi, và khẩu hiệu viết tràn ngập các hố xí công cộng. Hòa bình và chiến tranh là như thế, nhưng cả hai đều mới chỉ bắt đầu. Tôi đợi, một cơn bão chưa lên.”

Ngôn ngữ của người kể chuyện thì đã rõ, trau chuốt, có lúc hơi điệu đàng, nhưng đẹp, cá tính.

Tháng mười một 1965. Tôi ngồi một ngày không rõ thứ sáu hay chủ nhật. Bên kia cửa sổ tôi xanh, có sáu cây bàng rụng lá, và nhiều căm nhông xanh quân sự đậu, có tháng mười một vắng lặng, và phố thời chiến vắng lặng. Để chờ những cơn bão chưa tới. Tôi cũng chờ 7 ngày về thăm Hà Nội của Dưỡng, bởi vì cuốn nhật kí của anh bị mất ít nhất hai mươi trang. Tôi vẫn cho rằng, động tác ghi nhật kí thể hiện cách ứng xử của cá cá nhân, với thời gian. Người ghi nhật kí bộc lộ khá nhiều phản ứng, hoặc tích cực, hoặc tiêu cực, với hiện tại, và dường như hiện tại là đối tượng duy nhất, của nhật kí.”

Ảnh hưởng sâu sắc tư tưởng của F.M. Doxtoievski, nhưng người đọc dường như không nhận thấy sự tác động nào đó, bởi lẽ Trần Dần đã tái tạo “cái đẹp cứu thế giới” với một ngôn từ tươi mới và cách sử dụng rất cá tính của mình. Cách dùng câu rất độc, rất ngắn gọn, nhưng ý nọ dắt dây ý kia không ngớt. Lại có rất nhiều “I như trong Thánh kinh”, “Thánh kinh nói”… Bên cạnh đó là sự trẻ trung, thức thời, nhưng cũng rất đắt.

“Ông anh bà chị diện thế. Nom rùn rợn lắm. Mãi mới nhận ra.”

Trước hết, đó là ngôn ngữ phù hợp nhân vật – một thanh niên hai mươi ba tuổi đời – đọc rất nhiều và khá “quấy”. Nhất định gọi vợ là Cốm, lúc nào cũng em Cốm thế này, em Cốm thế kia, cả lúc phản bội vợ.

“Tôi vẫn iêu em Cốm, có lẽ iêu nhất. Mà đã có nhất, thì phải có nhì. Do vậy, mà có Lily, để được tôi iêu thứ nhì. Lily căng thẳng. Em Cốm êm đềm. Cho nên, thành kinh nói: chua, ngọt, đắng, đều cần như nhau…”

Tiếp đó là sự nhịp nhàng của bối cảnh, tình huống với các nhân vật.

Đó là sự kiện cái đẹp cứu thế giới, ít nhất là hai lần đáng kể. Lần thứ nhất là Lily đánh rơi khăn tay xuống sân ga, điều này hoàn toàn phù hợp với tính cách Lily, vì nàng vẫn thường mở toang cửa sổ trong khi chỉ mặc có mỗi chiếc dây chuyền có hình chữ thập. Nàng chả bao giờ tỏ ra yếu đuối hay yêu thương gì cả, ngoài tiền. Nàng đỏng đảnh kinh người.

“Lily nói: ‘Có nghe không? Không Lily ngất cho mà xem.’ Tôi nói: ‘Ngại lắm’. Lily đếm 1, 2, đến số 3 thì Lily ngất thật, nằm sõng soài ngay lòng phố Hàng Đào. Giao thông vì thế mà ùn tắc. Người qua phố xúm lại xem Lily quần áo mỏng tang mùa nực, đang nằm ngủ. Tôi gọi xiclô. Tôi bế Lily nóng hổi lên xe. Tôi biết, ngất cũng là một trò iêu thích của Lily, trong nhiều trò iêu thích khác.”

Lần thứ hai là em Cốm – mà Dưỡng “chê” là thật thà không biết cả hôn cho ra hồn ấy. Dù chả đọc sách “trinh thám” tiếng Pháp như chồng, nhưng lại đưa ra cho Dưỡng một phát hiện lịch sử, ấy là “thằng nhọn cằm” có khi “chẳng phải người của công an” – điều Dưỡng chẳng bao giờ ngờ tới.

***

Đúng như Dưỡng nói, đời có nhiều ngã tư, rẽ sang ngả này là đến đích, rẽ sang ngả khác có thể là đường cùng. Mà đời thì thật khó quyết định khi cứ phải đứng trước quá nhiều ngã tư để mà đo đắn.

Dưỡng quay ngược trên con đường chạy trốn, đời Dưỡng đã sang ngã khác. Nếu đêm ấy Dưỡng theo dự định ban đầu, rất có thể đời Dưỡng sẽ khác… Ai mà biết được.

***

Bố đọc xong bảo, cuốn sách thế này mà sao không cho ra sớm hơn! Nếu cho ra sớm – đúng ra là đúng thời của nó thôi – hẳn số phận của tác giả đã khác. Hoặc là cũng vẫn thế thôi. Nhưng cái trái muộn đôi khi cũng được ấp iu nhiều, người ta cũng trông đợi nhiều hơn. Và biết đâu lại chả để lại dư vị ngon ngọt hơn cả lúc được gọi là “đúng thời” ấy. Đời có quá nhiều ngả rẽ.

Adiđàbụt… Nói theo kiểu của Dưỡng thì, i như trong Thánh Kinh, người ta cho sống mà sống được là mừng rồi.

+ Định làm việc dở hơi là đếm xem bao nhiêu từ “láo nháo” ở trong sách, nhưng nhiều quá, đếm không xuể, đời quả là rất nhiều láo nháo.

+ Thú vị nhất là cái từ “tòn tõn” kiểu “gái quê ra phố” được dùng hai lần để tả em Cốm.

+ May quá, có người giống mình, ấy là anh chàng Dưỡng, có cái mặt nghiêm túc để che đi một dự định không nghiêm túc. “Mặt mũi nghiêm túc, để không bị người đi phố bắt quả tang, giữa một í nghĩ hủi.” He he. Mình mà đi hội nghị, họp hành, là mặt mũi rất nghiêm trang nhé!

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s