“Mỗi ngày là một ngày mới”

Nhân đọc, Mở rộng phạm vi đấu tranh, tác giả: Michel Houellebecq, người dịch: Thuận, NXB Hội Nhà văn – Công ty VHTT Nhã Nam.

Theo tuần tự, lẽ ra cuốn này phải ra trước cuốn Hạt cơ bản mới phải, nhưng ở Việt Nam thường vậy, cái gì nôi nổi mới được biết đến trước, sau đó là những thứ “ăn theo”, kể cả những thứ người ta viết từ thuở còn chanh cốm cũng được khai thác triệt để.

Nhưng thôi, có lẽ chẳng nên nói gì đến chuyện thứ tự hay luật lệ làm gì, nhất là với ngành xuất bản vốn yếu hèn ở đây, có thứ gì đó để đọc là tốt lắm rồi, mà thứ đó đáng đọc thì thật là vĩ đại.

Cuốn này đã nằm trên giá sách gần một năm rồi, trong một dãy vô số những cuốn nằm đợi người ta khai phá. Nhưng những cuốn này đâu phải cứ giở ra là đọc được, phải đợi cái lúc tập trung nào đó, nhất định không tranh thủ được. Giống như Hạt cơ bản – nghe tên sách tưởng là sách nghiên cứu về vật lý, thì cuốn này người ta lại tưởng là sách về con đường cách mạng nào đấy. Nghĩa là người ta sẽ tha hồ mà hình dung về sự quyết liệt, lòng dũng cảm hay là cái gì tương tự như thế trên con đường tranh đấu. Quả là có một cuộc chiến đấu, nhưng nó tẻ nhạt hơn thế nhiều, mà cũng đúng thôi, tranh đấu để sống trong cuộc đời vô vọng này đương nhiên là những vòng đồng tâm chán ngắt rồi. Nhắm mắt và mở mắt, văn hoa thì bảo là “đêm đã tàn, một ngày mới sẽ mở ra”, nhưng cái mở ra và khép lại ấy vẫn giống hệt như nhau mà thôi.

Ngay từ những trang đầu tiên đã là những lời khuyên chí tình: Anh không đi đâu mà không mang theo chứng minh thư!

Ghi nhớ điều này sẽ giúp anh tránh được vô số phiền toái, nhất là trong tình hình cấm “quần tam tụ ngũ” hiện nay, anh có thể bị câu lưu và thẩm vấn, có khi còn mất trọn 24h vàng ngọc, cuối cùng hóa ra nhẹ nhàng ra thì anh cũng phạm lỗi không mang theo chứng minh thư.

Tiếp nữa là chân lý: Ngoài ra làm việc lại phải mua sắm, phải rút tiền từ máy tự động (những nơi này thường xuyên phải đợi)! Cái này cũng đúng luôn.

Anh phải đứng chờ ở máy ATM để rút được tiền của mình ra, giờ người ta không còn trao nhau cái phong bì đầy ý vị vào mỗi tháng nữa rồi. Điều bực mình là những kẻ đứng sau cứ nhảy bổ vào chỗ anh đang bấm mấy con số, chẳng phải là sợ lộ cái bí mật khỉ gió gì đâu mà cảm giác có kẻ đứng sát cạnh mình khi đang làm cái việc kha khá là bần tiện là đếm tiền thì quả tình là rất khó chịu và thiếu an toàn!

Rồi lao bổ tới siêu thị, vơ quàng mấy món đồ, đôi khi chẳng đáng gì nhưng quầy thanh toán lúc nào cũng dài ngoẵng. Anh lại phải tiếp tục chờ đợi để được ném tiền của mình đi. Thật là một vòng tròn ngu xuẩn hoàn hảo!

Nhưng đấy là quy tắc! Một trong số các quy tắc khiến chúng ta sống được trong đời này. Nhưng rồi sẽ đến lúc chỉ tuân thủ các quy tắc thôi thì không đủ, anh buộc phải bước vào một phạm vi mới, đó là phạm vi đấu tranh.

Ấy là nhân vật chính trong truyện nói thế, còn bảo đấu tranh với ai, như thế nào, vì cái gì thì chịu, chỉ chắc chắn một điều rằng anh vừa là kẻ chủ mưu vừa phải ra tay hành động và cuối cùng, có thể chính anh sẽ là kẻ tử vì đạo trong cuộc tranh đấu đó!

Nếu so với Hạt cơ bản, thì có vẻ như Hạt cơ bản đã hoàn chỉnh hơn, sinh động hơn bởi một phạm vi rộng lớn hơn, với cả không gian và thời gian trong tác phẩm rộng, dài, sâu hơn. Còn Mở rộng phạm vi đấu tranh là một bức tranh phác thảo, các nhân vật là các nét chấm phá, nhưng không vì thế mà không rõ nét hay thiếu hoàn chỉnh. Thậm chí là ngược lại, các nét chấm phá gây ấn tượng và đủ cho người ta hình dung.

Về giọng điệu thì vẫn thế, vẫn ngôn ngữ đó, cay độc, sống sượng, tả loài vật, cảnh trí cũng như con người đều vô cảm như nhau, một kiểu miêu tả rất đặc biệt, trần trụi, vô cảm, chỉ đặc tả, như trẻ con tập làm văn. (Khiếp nhất là những đoạn tả gái, bọn béo lập tức biến thành những “khúc dồi”, toàn thân thể được phay ra từng món như thể mấy tay đồ tể ước lượng con mồi, “bộ ngực của nó hẳn là đầy đặn nhưng đã hơi chảy, cặp mông thì có vẻ nhũn…”)

Ai đó từng nói rằng, tiếng nói đáng nghe nhất của người viết là tiếng nói đầu tiên anh ta cất lên, trong xó vườn nhà mình. Bởi nó là tiếng nói anh ta tha thiết được chia sẻ với đồng loại, còn sau đó, khi anh ta đã được người đời biết đến, được tung hô, tiếng nói ấy không còn nguyên vẹn nữa, anh ta sẽ điều chỉnh nó cho hợp với người nọ kẻ kia – những kẻ anh ta chẳng phải biết tới khi vô danh tiểu tốt.

Như vậy, thì xét ra Mở rộng phạm vi đấu tranh là tiếng nói đáng nghe nhất. Nhưng xem ra, Michel Houellebecq không có ý định thay đổi tiếng nói ấy để chiều lòng cho dù có là thực khách của ông ta đi nữa. Mặc dù các nhân vật trung tâm đều là những kẻ có ngoại hình xấu xí, nhưng ông ta (có lẽ) cũng sẽ không nhận được sự ủng hộ của những độc giả xấu bởi vì các nhân vật đó đều hoài nghi, yếm thế, cực đoan đến vô vọng trước đời sống. Và đương nhiên các độc giả đẹp đẽ thì xa lạ với những thứ đó rồi, lòng tự tin và kiêu hãnh của họ sẽ bị đập bẹp – như một con gián – bằng sự đố kỵ, phũ phàng… Tất nhiên, đấy chỉ là giả thuyết…

Thực tế thì có lẽ người đọc đều sẽ tò mò, bởi cách hành xử của những nhân vật đi ngược lại đời sống, dường như họ phản thùng lại chính tư tưởng đấu tranh đã vạch ra ngay từ ngày đầu tiên bước vào đời sống. Họ tự sát, buông xuôi, tìm đến bạo lực và những cách giải quyết vấn đề một cách lệ thuộc nhất… Vừa lạnh lẽo vừa cô đơn. (Như để đối trọng với cách miêu tả các nữ nhân vật, thì các nam nhân vật thường xuyên có ý tưởng “tự cung”! Hình như, mình còn vừa phát hiện ra hai đối cực, với đàn ông châu Á đó là phần thể hiện sức mạnh, còn với các nhân vật nam ở châu Âu này dường như đó là phần thể hiện sự lệ thuộc vào bản năng mà họ muốn cắt phéng đi để an nhiên tự tại…)

Nhưng cái phần lệ thuộc đó, có lẽ nhân vật đã cay đắng quá thôi, đổ hết nó cho phần bản năng của con người, thực ra, khi vào nhà nghỉ theo gợi ý của bác sỹ – nơi có vườn hoa và những bữa ăn chung – anh ta chợt phát hiện ra như một sự khải thị rằng đây không phải là một nhà thương điên bởi chẳng có ai bị rối loạn thần kinh hết mà chỉ “đơn giản là thiếu tình yêu”. Đó là sự khao khát yêu thương chứ không chỉ là nhục dục như anh ta vẫn đổ tiệt cho nó. Nhưng anh ta sợ thừa nhận nó, bởi bản chất hoài nghi, yếm thế đã đeo đẳng suốt sau thất bại của ái tình rồi.

“Trong một hệ thống kinh tế hoàn toàn tự do, có những người tích lũy được những tài sản đáng kể, lại có những kẻ chết gí trong thất nghiệp và nghèo đói. Trong một hệ thống tình dục hoàn toàn tự do, có những người hưởng một cuộc sống tình ái phong phú và hưng phấn, lại có những kẻ buộc phải thủ dâm và đơn độc. Chủ nghĩa tự do kinh tế, là mở rộng phạm vi đấu tranh, sự mở rộng của nó đến tận mọi lứa tuổi của cuộc đời và mọi tầng lớp của xã hội. Tương tự, chủ nghĩa tự do tình dục, là mở rộng phạm vi đáu tranh, sự mở rộng của nó đến tận mọi lứa tuổi của cuộc đời và mọi tầng lớp của xã hội.”

Có lẽ, chủ nghĩa kinh tế tự do có những ưu điểm tuyệt vời trong phát triển kinh tế, nhưng trong đời sống xã hội, để giảm bớt những kẻ tự sát vì cô đơn và thất bại ái tình, có lẽ chúng ta nên áp dụng chủ nghĩa bao cấp ở đây, nghĩa là người ta xếp hàng trước cửa hàng ái tình để được phân phối đều đặn và công bằng (đặc biệt cấm những kẻ xếp hàng bằng gạch và chạy cửa sau). Vì thứ đó người ta không kiếm được, không mua cũng chẳng bán được, không xin cũng chẳng cho. Nhất là khi người ta quá ích kỷ để chia sẻ với ai điều gì đó…

Rốt cuộc, đến lúc người ta sẽ choàng dậy như nhân vật chính, bởi “Nước lúc ấy thì lạnh. Còn bây giờ thì anh xa bờ.” Thật ra thì nước lúc nào chả lạnh, chả xiết. Và khi tỉnh ra lúc nào anh chẳng xa bờ – đúng ra là chẳng có bến bờ triển vọng nào hết. Người ta sẽ bảo, sách dạy người ta tranh đấu đây sao, một sự buông trôi hoàn toàn, tuyệt đối. Nhưng người ta đấu tranh đấy chứ, đấu tranh đến mức thấy tự thân mình chia cắt với thế giới này, và thậm chí còn chia cắt với chính bản thân mình nữa. Và cuộc sống, sẽ bắt đầu sau đường chia cắt ấy.

  • À, cuốn này vẫn dịch là bệnh SIDA như trong Hạt cơ bản, cả thời điểm trong sách, viết sách cũng như dịch sách, hình như đều không dùng là SIDA nữa rồi thì phải… Chắc là cố tình…
Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s