Tản mạn về H.Murakami nhân một ngày đầu thu nắng đẹp

1. Phép ẩn dụ dưới hình dạng vật chất.

Trong các tác phẩm của H. Murakami không bao giờ thiếu phép ẩn dụ, cả trong tiểu thuyết cũng như truyện ngắn, các hình ảnh ẩn dụ rõ nét hoặc mờ nhạt, phong phú nhưng trong một chừng mực, hầu hết đều liên quan tới con người, hoạt động của con người, đúng ra là phép ẩn dụ soi chiếu con người đó và chỉ ra điều còn khuyết thiếu, và thay thế nó bằng phép ẩn dụ đó.

Trong Rừng Na-uy, là chứng khó tìm từ của Naoko; đến Phía Nam biên giới – Phía Tây mặt trời là “khuôn mặt lặng tờ như dưới đáy đại dương” của Izumi; ở Biên niên ký chim vặn dây cót thì phức tạp hơn, có rất nhiều phép ẩn dụ, là sự không đau đớn của Kano Creta, cơn nghiện tình dục của Kamiko, sự bất lực của Wataya Noboru,… Trong Người tình Sputnik, là mái tóc trắng phơ sau một đêm ngủ trong đu quay của Miu; còn Kafka bên bờ biển là sự rỗng tuếch của Nakata.

Song song với mỗi một phép ẩn dụ, là những nhân vật tương đối giống nhau, trong một kiểu nào đấy, về bản thể hay ý thức. Chính xác hơn là sự phát triển của nhân vật theo từng tầng lớp, cấp độ nào đó, dù các tác phẩm đứng riêng rẽ, không phải trong cùng một bộ. Đây là điểm nhấn đặc biệt của H.Murakami, dễ dàng nhận ra ông, với âm nhạc, giọng điệu và tuyến nhân vật đó. Có thể khi viết, người viết không định phát triển tiếp nhân vật của mình để thành một nhân vật mới trong tác phẩm khác, nhưng sự ngẫu nhiên cũng là tất yếu của bất cứ một tay viết kỳ cựu nào, đó là đóng đinh lên nhân vật, như thể một dấu nung của người chủ lên con vật của mình vậy.

Trong Rừng Nauy, chị Reiko với dòng thác tình dục khơi gợi bởi cô bé chưa đến 10 tuổi; trong Người tình Sputnik, Sumire bất ngờ được “khải thị” bởi Miu. Đó là sự biến chuyển của những hình thái tư duy hay xúc cảm không nắm bắt, nhìn ngắm mà chỉ cảm nhận được. Không chỉ có xúc cảm hay tư duy, phép ẩn dụ còn nương náu dưới những hình thái vật chất cụ thể, như Quế – chàng trai câm lặng trong Biên niên ký chim vặn dây cót, sạch sẽ, chỉn chu, lúc nào cũng áo sơ mi và cà vạt tuyệt đẹp; đến Oshima – chàng thủ thư nghiêm cẩn thường trực với những chiếc bút chì nhọn hoắt thực chất là một giống cái méo mó, chưa hoàn thiện; cũng gần như chứng câm của Quế, một sự thiếu hụt về vật chất của con người, nhưng trí tuệ lại mẫn tiệp, mẫn tiệp hơn bất cứ một con người hoàn thiện, đẹp đẽ nào khác. Một sự bù đắp tuyệt vời, tất yếu bởi như người phương Đông vẫn nói “Trời không lấy hết cũng chẳng cho không ai cái gì”.

Có thể nói, H.Murakami là một người đặc biệt quan tâm đến những người còn khiếm khuyết trong thế giới con người vốn đầy những kẻ khôn ngoan, tinh ranh, quỷ quái. Thì những Nakata mù chữ, Shimatomo thọt chân, Quế bị câm, Oshima phát triển chưa hoàn thiện và Kamikaze nói lắp. Kỳ lạ trong một sự khác biệt hoàn toàn với phần còn lại của thế giới con người.

Phép ẩn dụ ấy là gì? Là một sự phát triển chưa hoàn thiện của con người, như chúng ta vẫn thường nói “Nhân vô thập toàn” nhưng mấy ai chỉ ra điều ấy rõ ràng, đơn giản? H. Murakami đã chỉ ra nó, vô cùng cụ thể, vô cùng tỉ mẩn và chi tiết. Chỉ rõ ra sự khiếm khuyết ấy để thấy rằng có thể với nhiều người nó là điều không thể chịu nổi nhưng với họ là một tất yếu mà thôi.

Phép ẩn dụ ấy còn đồng thời là một “độ vênh” giữa con người và đời sống; hay là sự không thể bắt kịp với đời sống, là cái chết của Kizuki, Naoko trước ngưỡng cửa trưởng thành vì không thể hòa mình vào đời sống; hay là gương mặt của Izumi vì không thể chấp nhận được thực tại bị phản bội ở tuổi thanh niên, là chứng câm của Quế khi chứng kiến một thực tế đen tối không thể thích ứng ngay được, hay là sự rỗng tuếch của Nakata sau cú đòn bí ẩn mà chính ra là một bước tiến của đời sống khiến cậu không theo kịp nó.

Chúng ta vẫn gọi đã là lỗ hổng hay là khoảng cách giữa thực tế và năng lực con người. Chúng ta tìm mọi cách lấp đầy bằng lao mình vào thực tại để bắt kịp nó, đến mức bỏ quên con người thực của mình. Không ai chịu chấp nhận rằng khoảng cách hay lỗ hổng đó là một tất yếu, và tìm cách chung sống cùng với nó. Chúng ta nỗ lực mọi cách để kháng cưỡng lại thực tế đó, lấp đầy khoảng cách hay dàn thẳng “độ vênh” đó bằng mọi giá. Có khi nào chúng ta nhìn xuống chân mình và nhận ra rằng cái bóng của mình chỉ còn một nửa?

2. Chiếc bóng hay là hình ảnh phản chiếu con người dưới ánh mặt trời

Trước H. Murakami đã có nhiều người đề cập về hình tượng chiếc bóng. Đó là sự phản chiếu của con người trong đời sống thật, hay chính xác là con người chúng ta được thực tế tiếp nhận như thế nào.

Điều này giải đáp cho mối băn khoăn, cái bóng có nói nên điều gì không? Một vật không có thực, không nắm bắt, chẳng gắn kết chút nào với chúng ta. Có nó ta không khỏe, mất nó ta không yếu. Vậy thì, có hay không có ích gì?

Khi sinh ra, lớn lên, trưởng thành, chúng ta nghiễm nhiên coi mình là một chỉnh thể, một chỉnh thể độc lập, vẹn toàn. Nhưng thực tế, chúng ta sống trên đời có như vậy không? Hoặc cuộc sống tiếp nhận chỉnh thể ấy như thế nào?

Có phải chúng ta vẫn thường ngờ ngợ rằng hình như người đối thoại chỉ chăm chú vào vấn đề của họ mà bỏ qua vấn đề của ta? Hay vấn đề ta nói ra họ chỉ hiểu được vài chục phần trăm mà nhiều khi không hiểu chút gì hoặc là còn hiểu hoàn toàn ngược lại.

Cái bóng chính là sự phản chiếu của đời sống đối với bản thể chúng ta, cũng là sức thể hiện của con người ở đời sống thật. Méo mó, khiếm khuyết, thiếu hụt hoặc hoàn toàn trống rỗng.

Đó có thể là một ngày, khi nhìn xuống chân mình, ta nhận ra cái bóng chỉ còn một nửa? Ta tự hỏi, hay nó vẫn chỉ có một nửa từ thuở khai sinh? Thậm chí, có thể là chẳng còn cái bóng nào?

Trả lời cho câu hỏi về chiếc bóng, hay là hình ảnh chiếc bóng. Không có bóng thì chúng ta có làm sao không?

Bóng là phản chiếu hình ảnh chúng ta dưới ánh mặt trời, khi hình ảnh chỉ còn một nửa nghĩa là chúng ta không có khả năng phản ánh đầy đủ thực tại khách quan nữa rồi? Phải không? Hẳn thế.

3. Chứng nghiện tình dục hay là một cuộc cách mạng chăn gối mới

Nhân vật của H.Murakami đều có một kinh nghiệm tình dục phong phú nếu không cũng có một trí tưởng tượng tuyệt vời về nó. Bởi những ẩn ức tình dục nói như cách của Freud, mà đơn giản hơn, là những khao khát bị kìm nén bởi những nề nếp, quy tắc đạo đức của đời sống. Càng chôn vùi càng trỗi dậy, cho đến khi gặp được đúng đối tượng, đúng thời điểm lập tức phun trào.

Bản chất con người là thèm khát yêu thương, nên bằng cách này hay cách khác sẽ phải giải phóng nỗi khát khao đó. Những nhân vật của H. Murakami, may mắn – hay là họ tự tạo ra được cho mình cơ hội, được bùng nổ khao khát ấy, cho dù nhiều khi chỉ là trong giấc ngủ, hay chỉ là một trải nghiệm không phân rõ thực hư, hoặc trong tiềm thức nào đó đã rất xưa rồi.

Người đọc có thể đặt câu hỏi, rằng có cần thiết phải đưa quá nhiều trang lột tả tình dục, với những chi tiết tỉ mỉ, cặn kẽ như vậy vào trang sách không? Để hướng tới điều gì?

H.Murakami là bậc thầy trong miêu tả về tình dục (cả về chất lượng và số lượng, he he). Cuốn sách nào cũng đầy ắp những miêu tả sống động, từ Rừng Na-uy, cuốn tiểu thuyết người ta vẫn mặc nhiên gán nó cho tuổi trưởng thành, tới Phía Nam biên giới, phía Tây mặt trời, người ta cũng ngang nhiên xếp nó vào giá sách dành cho những người tuổi ngoài băm.

Người đọc có thể nhận thấy, nhiều chi tiết không cần tường tận đến vậy, tuy nhiên, cũng đồng thời lờ mờ cảm thấy, nếu không cặn kẽ như vậy lại không thể nào đưa ra được đúng tâm trạng nhân vật, đẩy nhân vật đến hành động (tất yếu) sau này trong cả chuỗi hành động và mối quan hệ tương tác với xung quanh. Vì thế, tình dục được miêu tả trong sách H.Murakami rõ ràng nhưng không hề khiên cưỡng, mà hoàn toàn tự nhiên, đúng là một phần thống nhất của con người.

Bản thể con người bị (được) vạch trần, không có gì bí ẩn hay cao siêu cả. Tình dục, trong một chừng mực nào đấy, vượt qua mọi tầm suy nghĩ, lý luận. Là thứ duy nhất con người có thể nương náu để nhận rõ nhất bản thân mình…

Một điều dễ nhận thấy là khi con người đạt đến được thứ tình dục mơ ước ấy thì họ đều vỡ vụn về mặt nào đấy, nghĩa đen hoặc nghĩa bóng. Sumire mất tích sau đêm với Miu. Naoko vào nhà thương điên sau ân ái với Toru. Kumiko sau “dòng thác tình dục không lối thoát” cuộc đời chuyển sang một hướng khác hoàn toàn, thậm chí là tội ác… Shimatomo biến mất, hoàn toàn, vĩnh viễn, sau đêm nghe nhạc Nat King Cole lãng mạn, điên cuồng với Hajime…

Có lẽ vì thế, Nakata (Kafka bên bờ biển) cả đời không biết đến mùi vị của tình dục nên không thể nào tận hết được mọi nhẽ ở đời. Cũng như Wataya Noboru, mắc chứng liệt dương (như nhiều tay ham hố quyền lực khác…), không thể nào hiểu được thực chất của bản thân mình, vì đó không tài nào có được mối đồng cảm với những người khác trong thế giới này. (A, đoạn này bắt đầu nhảm…) 

+ Bạn bảo viết cái gì thật quấy. Muốn quấy mà không dám quấy, lại chỉ toàn thở ra những thứ nhờ nhợt, nhạt nhẽo thì quấy thế nào được.

+ Nhưng nếu quấy quá đến mức lại phải đi tìm ông thầy lang (chẳng biết giờ còn không?) xin lá bùa để dán vào màn cho ngoan thì hơi bị khó tìm.

+ Hôm nay bị cúm, người ta bảo khi bị cúm là ham muốn về không, nên viết phần xxx này không “máu” lắm thì phải! (Hờ hờ, đợi nhớ!)

Advertisements

3 thoughts on “Tản mạn về H.Murakami nhân một ngày đầu thu nắng đẹp

  1. Đoạn cuối ko nhảm nhá. Dangkhanhly nên tả chi tiết hơn. Thằng cha Noboru sau khi được thỏa mãn thì hắn mới chịu đi tìm cho lão già Nakata đấy chứ. Bạn đã đọc hết truyện ngắn của Murakami chưa? Hình như cũng ko ngoài những gì bạn liệt kê và hiểu về ông đâu. 😀

  2. thưa tiền bối :D, theo em những câu chuyện của Murakami là hệ quả của sự quằn quại của thế hệ mất mát, sinh ra vốn đủ đầy, nhưng không biết mình thiếu gì. Em thích Murakami vì những ẩn tình, lối dẫn dắt mờ mịt mà ông tung ra trong những câu chuyện nhưng cũng băn khoăn không hiểu ông có cố tình bày ra một cái bẫy tinh ranh cho bạn đọc, để cười lại thế thái hay không ^^

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s